KBN ul. Wspolna 1/3
00-529 Warszawa 53



Warszawa, 20 stycznia 2004 r.



LIST MINISTRA NAUKI

Szanowni Państwo,

Rada Ministrów na posiedzeniu w dniu 13 stycznia 2004 r. zajęła stanowisko w sprawie wykorzystania zarodkowych komórek macierzystych do badań naukowych. Projekt tego stanowiska został przygotowany w Ministerstwie Nauki i Informatyzacji na podstawie ekspertyz Komitetu Badań Naukowych i propozycji Rady Unii Europejskiej ds. Konkurencyjności (w kompetencji tej Rady leżą m. in. badania naukowe).

Stanowisko rządu będzie w przyszłości przedstawiane właściwym organom Unii Europejskiej, odpowiedzialnym za finansowanie projektów badawczych objętych Programami Ramowymi UE. Trzeba jednak podkreślić, że decyzje Komisji Europejskiej dotyczące tego finansowania nie są wiążące dla polskich uczonych, którzy pragnęliby podjąć lub odmówić podjęcia badań – finansowanych z budżetu UE lub z innych źródeł - nad zarodkowymi komórkami macierzystymi. Należy dodać, że obecnie w Polsce takich badań się nie prowadzi.

Uprzejmie proszę i zachęcam wszystkie osoby, instytucje i organizacje, zainteresowane stanowiskiem Polski w tej sprawie, bardzo ważnej dla postępu w medycynie ale i dyskusyjnej z etycznego punktu widzenia, do przekazania Ministerstwu Nauki i Informatyzacji swoich opinii, komentarzy, a przede wszystkim propozycji konkretnych zmian w przedstawionym niżej dokumencie. Uwagi nadesłane drogą elektroniczną do dnia 7 marca br. na adres:

die@mnii.gov.pl

będą wykorzystane w celu ewentualnej modyfikacji stanowiska rządu.

Rozpatrzone zostaną również uwagi przekazane Ministrowi Nauki w inny sposób, jeżeli dotrą do Departamentu Integracji Europejskiej MNiI (ul. Wspólna 1/3, 00-529 Warszawa) nie później niż w piątek 5 marca br.

Dziękując z góry wszystkim Respondentom za podjęty trud, łączę wyrazy szacunku,


Prof. dr hab. Michał Kleiber

Minister Nauki







STANOWISKO W SPRAWIE WYKORZYSTANIA
ZARODKOWYCH KOMÓREK MACIERZYSTYCH
DO BADAŃ NAUKOWYCH



Rada Ministrów zajęła

Stanowisko w sprawie wykorzystania zarodkowych komórek macierzystych do badań naukowych.

Polskie stanowisko jest generalnie zgodne z propozycją przedstawioną na posiedzeniu Rady ds. Konkurencyjności Unii Europejskiej 3 grudnia 2003 r. w Brukseli.
Polska dopuszcza możliwość prowadzenia i finansowania badań nad ludzkimi zarodkowymi komórkami macierzystymi jedynie wówczas, gdy celem tych badań jest ratowanie życia ludzkiego lub uchronienie człowieka przed skutkami poważnych chorób.
To samo kryterium ogólne powinno obowiązywać przy wykorzystaniu zarodkowych komórek macierzystych w medycynie.
Polska jest jednak przeciwna jakiemukolwiek wykorzystywaniu zarodkowych komórek macierzystych, także w określonym wyżej celu, jeżeli nie są spełnione poniższe warunki:
  1. Wykorzystuje się wyłącznie komórki i linie komórkowe pochodzące z wiarygodnego, udokumentowanego źródła.
  2. Zarodki ludzkie, wykorzystane dla pozyskania komórek macierzystych lub utworzenia linii komórkowych, są zarodkami ponadliczbowymi - to znaczy zarodkami, które powstały w wyniku medycznego zapłodnienia in vitro w celu zainicjowania ciąży, ale nie mają już służyć osiągnięciu planowanego celu.
  3. Dawcy zarodków wyrazili dobrowolnie, w formie pisemnej, jednoznaczną zgodę na określone wykorzystanie tych zarodków.
  4. Wyklucza się anonimowych dawców zarodków, zaś dane osobowe dawców, z danymi genetycznymi włącznie, podlegają całkowitej ochronie.
  5. Żadna korzyść, w tym rekompensata pieniężna lub korzyść rzeczowa, nie została udzielona ani obiecana dawcom zarodków.
Chociaż w chwili obecnej najbardziej obiecujące - z punktu widzenia nowych możliwości ratowania zdrowia i życia człowieka - wydają się badania nad zarodkowymi komórkami macierzystymi, należy przede wszystkim prowadzić intensywne badania nad wykorzystaniem innych rodzajów ludzkich komórek macierzystych - komórek somatycznych (ukierunkowanych tkankowo, pozyskiwanych od osób dorosłych) i komórek z krwi pępowinowej.


UZASADNIENIE

Ludzkie zarodkowe komórki macierzyste to komórki uzyskane z wczesnych zarodków, mające zdolność wytworzenia wszystkich rodzajów komórek wyjściowych dla poszczególnych tkanek człowieka i w ten sposób dające szansę na opracowanie metod leczniczych dla chorób wymagających regeneracji (wymiany) uszkodzonych tkanek. Dla takich sytuacji współczesna medycyna nie zna skutecznych metod terapii.
Potencjalne możliwości wiązane z komórkami macierzystymi dają wielką nadzieję chorym cierpiącym na nieuleczalne dotychczas choroby. Z drugiej jednak strony wykorzystywanie zarodkowych komórek macierzystych stanowi źródło nadzwyczaj poważnych dylematów moralnych.
W Szóstym Programie Ramowym Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji Unii Europejskiej na lata 2002 - 2006 przyjęto na okres do 31 grudnia 2003 r. moratorium na finansowanie ze środków UE badań naukowych z użyciem komórek macierzystych pochodzących z zarodków ludzkich.
Rada Unii Europejskiej była zobowiązana do podjęcia do końca br. decyzji określającej warunki i ograniczenia prowadzenia badań z użyciem ludzkich komórek zarodkowych. Rada zajmowała się tą sprawa na dwóch kolejnych posiedzeniach w dniach 26 listopada oraz 3 grudnia 2003 r. Wobec zasadniczego zróżnicowania poglądów, Rada UE nie zdołała jednak podjąć decyzji w tej sprawie i prace nad stanowiskiem Rady będą kontynuowane w czasie Prezydencji Irlandzkiej.
Należy dodać, że zgodnie z Traktatem o Unii Europejskiej państwa członkowskie zachowują pełną kompetencję wewnętrzną w zakresie regulowania kwestii o charakterze etycznym.
W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, sprawa nie została dotychczas uregulowana. Nie są też w naszym kraju prowadzone jakiekolwiek badania nad uzyskiwaniem ludzkich zarodkowych komórek macierzystych.
Rada Ministrów sformułowała na posiedzeniu w dniu 26 listopada 2003 r. stanowisko, które przewidywało, że przedstawiciel Polski uczestniczący w posiedzeniu Rady UE "opowie się za wspomaganiem badań nad ukierunkowanymi tkankowo komórkami macierzystymi. Ten kierunek badań może w przyszłości doprowadzić do zastosowania tych komórek w naprawie czy rekonstrukcji niefunkcjonalnych narządów lub tkanek. Natomiast w odniesieniu do wykorzystania w medycynie innych rodzajów komórek macierzystych dla celów diagnostycznych i terapeutycznych, przedstawiciel Polski opowie się za koniecznością dalszej merytorycznej dyskusji".
Kolejnym etapem w dochodzeniu do stanowiska Polski w sprawie komórek macierzystych była debata przeprowadzona pod przewodnictwem Ministra Nauki w MNiI 15 grudnia 2003 r. Wśród uczestników debaty znajdowali się nie tylko naukowcy bezpośrednio zainteresowani badaniami nad wykorzystaniem komórek macierzystych, lecz także przedstawiciele takich dyscyplin jak etyka czy filozofia. Reprezentowani byli również parlamentarzyści, duchowni oraz dziennikarze. Debata pokazała po raz kolejny całą złożoność problemu, i mimo że nie doprowadziła do wypracowania jednoznacznych konkluzji, to jednak stanowiła ważny etap na drodze do ich przygotowania.
Badania z użyciem zarodkowych komórek macierzystych są i z pewnością będą na świecie nadal prowadzone. Żaden kraj nie zrezygnuje z wykorzystania nowych możliwości ratowania zdrowia i życia człowieka, nawet jeśli sam nie będzie czynnie uczestniczył w badaniach. Ratowanie życia kosztem życia, którego nie można uratować, jest dylematem moralnym podobnym do tego, jaki zrodził się wraz z powstaniem medycyny transplantacyjnej, gdzie przyjęte rozstrzygnięcia etyczne mogą stać się wzorem dla przyszłej medycyny rekonstrukcyjnej, odbudowującej lub naprawiającej chore tkanki dzięki wykorzystaniu komórek macierzystych.
W ramach udziału w pracach organów Unii Europejskiej Polska jest zobowiązana do przedstawienia stanowiska w odniesieniu do badań z użyciem zarodkowych komórek macierzystych. Obecnie przedkładany projekt jest właśnie propozycją sformułowania takiego stanowiska.







BACK