PROJEKT

17.03.2004

USTAWA
z dnia ............................
o finansowaniu nauki


Rozdział 1
Przepisy ogólne

Art. 1.
1. Ustawa określa zasady finansowania nauki ze środków finansowych:
  1. ustalanych na ten cel w budżecie państwa, ujmowanych w wyodrębnionej części budżetu;
  2. pochodzących z innych źródeł niż budżet państwa, przekazanych dysponentowi części budżetu państwa przeznaczonej na naukę.
2. Środkami finansowymi, o których mowa w ust. 1, zwanymi dalej „środkami finansowymi na naukę”, dysponuje minister właściwy do spraw nauki, zwany dalej „Ministrem”.
3. Środki finansowe, o których mowa w ust. 1 pkt 2, gromadzone są na wyodrębnionym rachunku bankowym, prowadzonym na podstawie odrębnych przepisów.

Art. 2.
Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1) finansowanie - finansowanie w całości lub w części realizacji zadań określonych w ustawie;
2) badania naukowe:
  1. badania podstawowe, obejmujące działalność badawczą - eksperymentalną lub teoretyczną - podejmowaną w celu zdobycia nowej wiedzy o zjawiskach i faktach, nieukierunkowaną na bezpośrednie zastosowanie w praktyce,
  2. badania stosowane, obejmujące działalność badawczą podejmowaną w celu zdobycia nowej wiedzy, ukierunkowaną na zastosowanie w praktyce;
3) prace rozwojowe - prace wykorzystujące dotychczasową wiedzę, prowadzone w celu wytworzenia nowych lub udoskonalenia istniejących materiałów, wyrobów, urządzeń, usług, procesów, systemów lub metod;
4) badania przemysłowe - planowe badania mające na celu pozyskanie nowej wiedzy, która może być przydatna do opracowania nowych albo znaczącego udoskonalenia istniejących produktów, procesów lub usług;
5) badania przedkonkurencyjne - przekształcanie wyników badań przemysłowych na plany, założenia lub projekty nowych, zmodyfikowanych lub udoskonalonych produktów, włączając w to wykonanie prototypu nieprzydatnego komercyjnie; badania te nie obejmują rutynowych lub okresowych zmian dokonywanych w istniejących produktach, liniach produkcyjnych, procesach produkcyjnych, usługach i innych działaniach, nawet jeśli te zmiany stanowią usprawnienie;
6) badania własne - badania naukowe lub prace rozwojowe oraz zadania z nimi związane, służące rozwojowi kadry naukowej oraz specjalności naukowych w szkole wyższej;
7) działalność statutowa - realizację określonych w statucie jednostki naukowej zadań związanych z prowadzonymi przez nią w sposób ciągły badaniami naukowymi lub pracami rozwojowymi;
8) działalność wspomagająca badania - realizację zadań służących rozwojowi, promocji i zastosowaniom praktycznym nauki, a także wspierających wzrost innowacyjności gospodarki, nieobejmujących prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych;
9) jednostki naukowe - prowadzące w sposób ciągły badania naukowe lub prace rozwojowe:
  1. podstawowe jednostki organizacyjne szkół wyższych lub wyższych szkół zawodowych, w rozumieniu statutów tych szkół,
  2. placówki naukowe Polskiej Akademii Nauk,
  3. międzynarodowe instytuty naukowe utworzone na podstawie odrębnych przepisów,
  4. jednostki badawczo - rozwojowe,
  5. jednostki organizacyjne posiadające status jednostki badawczo-rozwojowej,
  6. Polską Akademię Umiejętności,
  7. inne jednostki organizacyjne niewymienione w lit. a - f, posiadające osobowość prawną i siedzibę w Polsce;
10) podmiot działający na rzecz nauki - podmiot wykonujący w sposób ciągły zadania z zakresu działalności wspomagającej badania, posiadający osobowość prawną i siedzibę w Polsce, nieotrzymujący dotacji podmiotowej ze środków finansowych na naukę;
11) konsorcjum naukowe - grupę jednostek organizacyjnych, w skład której wchodzi co najmniej jedna jednostka naukowa, podejmujących na podstawie umowy wspólne przedsięwzięcie obejmujące badania naukowe, prace rozwojowe lub inwestycje służące potrzebom badań naukowych lub prac rozwojowych;
12) sieć naukowa - grupę jednostek naukowych posiadających osobowość prawną, podejmujących na podstawie umowy zorganizowaną współpracę związaną z prowadzonymi przez nie w sposób ciągły wspólnymi badaniami naukowymi lub pracami rozwojowymi służącymi rozwojowi specjalności naukowych tej sieci;
13) projekt badawczy - określone zadanie badawcze przewidziane do rozwiązania w ustalonym okresie na określonych warunkach;
14) projekt celowy - przedsięwzięcie przewidziane do realizacji w ustalonym okresie na określonych warunkach, prowadzone przez przedsiębiorców, Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, jednostki naukowe lub konsorcja naukowe, z inicjatywy własnej, ministrów albo organów samorządu województwa, obejmujące badania stosowane, prace rozwojowe, badania przemysłowe lub badania przedkonkurencyjne;
15) specjalne urządzenie badawcze - unikatowe urządzenie lub miejsce pracy badawczej o ogólnokrajowym lub regionalnym znaczeniu, którego koszty utrzymania stanowią znaczną część kosztów działalności statutowej jednostki naukowej.

Art. 3.
1. Finansowanie nauki dotyczy działań na rzecz realizacji polityki naukowej, naukowo - technicznej i innowacyjnej państwa, a w szczególności badań naukowych, prac rozwojowych i realizacji innych zadań szczególnie ważnych dla postępu cywilizacyjnego.
2. Minister przyznaje środki finansowe na naukę:
1) jednostkom naukowym określonym w art. 2 pkt 9:
  1. na prowadzenie działalności statutowej, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3 - w formie dotacji podmiotowej,
  2. na inwestycje służące potrzebom badań naukowych lub prac rozwojowych - w formie dotacji celowej;
2) szkołom wyższym na badania własne - w formie dotacji podmiotowej;
3) jednostkom naukowym reprezentującym sieć naukową na badania wspólne - w formie dotacji podmiotowej;
4) jednostkom naukowym i innym uprawnionym podmiotom - na podstawie umowy określającej zadania lub przedsięwzięcia przewidziane do wykonania oraz okres i warunki ich realizacji;
5) ministrom kierującym działami administracji rządowej, kierownikom centralnych organów administracji rządowej oraz Prezesowi Polskiej Akademii Nauk - na realizację zadań z zakresu działalności wspomagającej badania.
3. Minister przyznaje środki finansowe na naukę w drodze decyzji, na podstawie wniosków złożonych przez ministrów, kierowników centralnych organów administracji rządowej, Prezesa Polskiej Akademii Nauk, jednostki naukowe lub inne podmioty uprawnione do otrzymywania tych środków, po zasięgnięciu opinii właściwego organu Rady Nauki, o której mowa w art. 21 ust. 1.

Art. 4.
Przy przyznawaniu środków finansowych na naukę uwzględnia się w szczególności:
1) zgodność przewidzianych do realizacji prac lub zadań z celami polityki naukowej, naukowo - technicznej i innowacyjnej państwa;
2) poziom naukowy prac lub zadań przewidzianych do realizacji;
3) praktyczną użyteczność oczekiwanych wyników;
4) znaczenie dla rozwoju międzynarodowej współpracy w zakresie nauki i techniki;
5) możliwość współfinansowania z innych źródeł niż środki finansowe na naukę.

Art. 5.
1. Strona niezadowolona z decyzji dotyczącej przyznania albo odmowy przyznania środków finansowych na naukę może zwrócić się do Ministra z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji.
2. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister przedstawia do oceny lub opinii Zespołowi Odwoławczemu, o którym mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4.
3. Ocena lub opinia dotycząca wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może być sporządzana przez osoby, które uprzednio oceniały lub opiniowały wniosek o przyznanie środków finansowych będący przedmiotem decyzji Ministra.

Art. 6.
1. Wnioski, recenzje i umowy dotyczące projektów badawczych i projektów celowych, a także informacje otrzymane w toku postępowań dotyczących tych projektów, stanowią tajemnicę służbową w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych oraz informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstw, w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, z zastrzeżeniem przepisów ust. 2 i 3 oraz art. 18 ust. 2.
2. Informacje o wynikach projektów badawczych i projektów celowych podlegających ochronie na podstawie ust. 1 mogą być udostępniane wyłącznie przez kierownika jednostki organizacyjnej, w której realizowany jest projekt.
3. Informacje o wynikach projektów rozwojowych, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, udostępnia się nieodpłatnie podmiotom zainteresowanym gospodarczym wykorzystaniem tych wyników, z uwzględnieniem przepisów o prawie autorskim.

Rozdział 2
Finansowanie badań naukowych, prac rozwojowych i innych zadań służących nauce

Art. 7.
1. Środki finansowe na naukę przeznacza się na finansowanie:
1) działalności statutowej;
2) inwestycji służących potrzebom badań naukowych lub prac rozwojowych;
3) projektów badawczych;
4) projektów celowych;
5) współpracy naukowej z zagranicą;
6) działalności wspomagającej badania;
7) programów lub przedsięwzięć określanych przez Ministra;
8) działalności organów opiniodawczych i doradczych Ministra, recenzentów i ekspertów oraz działalności kontrolnej.
2. Wysokość środków finansowych, przeznaczonych na cele określone w ust. 1, Minister ustala w planie finansowym dotyczącym części budżetu państwa przeznaczonej na naukę.

Art. 8.
1. Finansowanie działalności statutowej obejmuje:
1) podstawową działalność statutową jednostki naukowej, w tym:
  1. badania naukowe lub prace rozwojowe ujęte w planie zadaniowym,
  2. zakupy lub wytworzenie aparatury naukowo - badawczej związanej z prowadzeniem badań naukowych lub prac rozwojowych, o których mowa w lit. a,
  3. współpracę naukową krajową i zagraniczną, niezbędną do prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych, o których mowa w lit. a,
  4. działalność wspomagającą badania, dotyczącą zadań określonych w art. 13 ust.1,
  5. utrzymanie jednostki naukowej, z wyłączeniem kosztów związanych z jej działalnością inną niż wymieniona w lit. a - d oraz w pkt 2 - 4;
2) badania własne szkoły wyższej;
3) utrzymanie specjalnego urządzenia badawczego w jednostce naukowej;
4) badania wspólne sieci naukowej.
2. Wniosek o finansowanie podstawowej działalności statutowej wymaga zaopiniowania przez:
1) ministra sprawującego nadzór nad jednostką badawczo - rozwojową;
2) Prezesa Polskiej Akademii Nauk w odniesieniu do placówki naukowej Polskiej Akademii Nauk;
3) rektora szkoły wyższej w odniesieniu do podstawowych jednostek organizacyjnych tej szkoły.
3. Środki finansowe przeznaczone na badania własne szkół wyższych przekazywane są przez Ministra bezpośrednio:
1) państwowym szkołom wyższym - na podstawie wniosków ministrów sprawujących nadzór nad tymi szkołami;
2) niepaństwowym szkołom wyższym - na podstawie wniosku ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego.
4. Środki finansowe przeznaczone na badania wspólne sieci naukowej przekazywane są jednostce naukowej wskazanej w umowie dotyczącej utworzenia sieci, na podstawie wniosku tej jednostki.
5. Środki z dotacji podmiotowej niewykorzystane w danym roku kalendarzowym mogą pozostawać w jednostce naukowej na rok następny, na podstawie odrębnych przepisów, z przeznaczeniem na cel, na jaki zostały przyznane.

Art. 9.
1. Finansowanie inwestycji służących potrzebom badań naukowych lub prac rozwojowych obejmuje:
1) inwestycje budowlane;
2) zakupy obiektów budowlanych;
3) zakupy lub wytworzenie aparatury naukowo - badawczej zaliczanej do środków trwałych zgodnie z odrębnymi przepisami, a także zakupy wartości niematerialnych i prawnych o wartości początkowej przekraczającej kwotę ustaloną dla środka trwałego w przepisach odrębnych;
4) rozbudowę infrastruktury informatycznej nauki;
5) udział w przedsięwzięciu inwestycyjnym podejmowanym na podstawie umowy międzynarodowej.
2. Wniosek o dofinansowanie inwestycji ze środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę, dofinansowywanej również z innej części budżetu państwa, wymaga zaopiniowania przez dysponenta tej części.
3. Środki finansowe na finansowanie inwestycji służących potrzebom badań naukowych lub prac rozwojowych są przekazywane jednostce naukowej, w tym jednostce naukowej reprezentującej konsorcjum naukowe.
4. Środki z dotacji celowej niewykorzystane w danym roku kalendarzowym mogą pozostawać w jednostce naukowej na rok następny, na podstawie odrębnych przepisów, z przeznaczeniem na cel, na jaki zostały przyznane.

Art. 10.
1. Finansowanie projektów badawczych obejmuje:
1) projekty zamawiane, o tematyce ustalonej w krajowym programie ramowym, określającym priorytetowe kierunki badań naukowych lub prac rozwojowych i warunkach ich wykonania określonych przez Ministra;
2) projekty własne, o tematyce określonej przez wnioskodawcę;
3) projekty rozwojowe, mające na celu wykonanie zadania badawczego stanowiącego podstawę do zastosowań praktycznych;
4) projekty promotorskie, mające na celu przygotowanie rozprawy doktorskiej;
5) projekty specjalne, będące częścią międzynarodowych programów, niepodlegające współfinansowaniu z zagranicznych środków finansowych.
2. Minister ustala krajowy program ramowy, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, z inicjatywy własnej lub na podstawie propozycji przekazanych przez ministrów, wojewodów, organy samorządu województwa, Prezesa Polskiej Akademii Nauk, szkoły wyższe, jednostki naukowe lub organizacje samorządu gospodarczego o zasięgu ogólnokrajowym.
3. Projekt programu wieloletniego ustanawianego na podstawie przepisów o finansach publicznych, którego część stanowią badania naukowe lub prace rozwojowe, podlega w tej części opiniowaniu przez Ministra, przed przedłożeniem przez właściwego ministra projektu programu do ustanowienia.
4. Badania naukowe lub prace rozwojowe będące częścią programu wieloletniego ustanowionego na podstawie przepisów o finansach publicznych są realizowane w formie projektów zamawianych.
5. Projekty badawcze są wyłaniane do finansowania na podstawie konkursu złożonych wniosków lub ofert.
6. Środki finansowe na finansowanie projektów badawczych są przekazywane jednostkom naukowym na podstawie umowy.

Art. 11.
1. Finansowanie projektów celowych obejmuje:
1) projekty celowe związane z realizacją sektorowych programów operacyjnych lub programów rozwoju regionalnego, zgłaszane przez właściwych ministrów lub organy samorządu województwa;
2) projekty celowe o tematyce określonej przez wnioskodawcę, zgłaszane przez podmioty posiadające zdolność do bezpośredniego zastosowania wyników projektu w praktyce.
2. Finansowanie projektu celowego obejmuje określoną przez Ministra część nakładów na badania stosowane, prace rozwojowe, badania przemysłowe lub badania przedkonkurencyjne.
3. Projekty celowe są kwalifikowane do finansowania na podstawie oceny złożonych wniosków.
4. Środki finansowe na finansowanie projektów celowych są przekazywane podmiotom realizującym badania stosowane, prace rozwojowe, badania przemysłowe lub badania przedkonkurencyjne na podstawie umowy.

Art. 12.
1. Finansowanie współpracy naukowej z zagranicą obejmuje:
1) badania naukowe lub prace rozwojowe będące częścią programów Unii Europejskiej albo innych programów międzynarodowych, współfinansowane z zagranicznych środków finansowych niepodlegających zwrotowi, a także działalność wspomagającą uczestnictwo w tych programach;
2) opłacanie składek na rzecz instytucji lub organizacji międzynarodowych, wynikających z zawartych umów międzynarodowych, z wyłączeniem składek osób fizycznych.
2. Środki finansowe na cele określone w ust. 1 pkt 1 są przekazywane jednostce naukowej lub innemu podmiotowi uprawnionemu na podstawie umowy, a na cele określone w ust. 1 pkt 2 na podstawie decyzji.

Art. 13.
1. Finansowanie działalności wspomagającej badania obejmuje:
1) wykonywanie ekspertyz, opinii i ocen naukowych;
2) tworzenie, przetwarzanie, udostępnianie i upowszechnianie informacji naukowych i naukowo - technicznych;
3) upowszechnianie, promowanie i popularyzowanie osiągnięć naukowych lub naukowo - technicznych;
4) promowanie przedsięwzięć innowacyjnych wykorzystujących wyniki badań naukowych lub prac rozwojowych.
2. Środki finansowe na finansowanie działalności wspomagającej badania są przyznawane:
1) ministrom kierującym działami administracji rządowej, kierownikom centralnych organów administracji rządowej oraz Prezesowi Polskiej Akademii Nauk - na ich potrzeby własne dotyczące zadań, o których mowa w ust. 1;
2) podmiotom działającym na rzecz nauki - na realizację zadań, o których mowa w ust. 1.
3. Środki finansowe, o których mowa w ust. 2 pkt 1, są przekazywane na podstawie decyzji, a środki finansowe, o których mowa w ust. 2 pkt 2, na podstawie umowy.
4. Minister ustanawia corocznie nie więcej niż 3 nagrody za wybitne osiągnięcia naukowe lub naukowo - techniczne, każdą w wysokości nie przekraczającej dziesięciokrotnej maksymalnej miesięcznej stawki wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla stanowiska profesora zwyczajnego zatrudnionego w państwowej szkole wyższej.
5. Potrzeby własne Ministra dotyczące zadań wymienionych w ust. 1 oraz nagrody Ministra są finansowane ze środków finansowych wyodrębnionych w planie finansowym, o którym mowa w art. 7 ust. 2.

Art. 14.
1. Finansowanie programów lub przedsięwzięć określanych przez Ministra obejmuje działania dotyczące:
1) wspomagania restrukturyzacji jednostek naukowych, przeprowadzanej przez organy administracji rządowej sprawujące nadzór nad tymi jednostkami lub przez Prezesa Polskiej Akademii Nauk;
2) rozwoju jednostek organizacyjnych działających na rzecz współpracy między nauką i gospodarką;
3) dostosowywania kadr naukowych do warunków międzynarodowej współpracy naukowej i naukowo - technicznej;
4) tworzenia warunków zatrudniania wybitnych uczonych w celu doskonalenia kadr w wybranych dziedzinach nauki;
5) tworzenia warunków rozwoju wybitnych młodych naukowców, w tym poprzez przyznawanie stypendiów naukowych;
6) rozwoju infrastruktury informacyjnej i informatycznej nauki oraz jej zasobów w postaci cyfrowej.
2. Minister ustanawia corocznie nie więcej niż 10 stypendiów naukowych dla wybitnych młodych naukowców, którzy nie ukończyli 35 roku życia, zatrudnionych w jednostkach naukowych. Stypendia przyznaje się na okres nie dłuższy 3 lata, w wysokości miesięcznej nie przekraczającej maksymalnej miesięcznej stawki wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla stanowiska profesora zwyczajnego zatrudnionego w państwowej szkole wyższej.
3. Środki finansowe, o których mowa w ust. 1 i 2, są przekazywane jednostce naukowej lub innemu uprawnionemu podmiotowi na podstawie umowy.

Art. 15.
1. Finansowanie działalności organów opiniodawczych i doradczych Ministra, recenzentów i ekspertów oraz działalności kontrolnej obejmuje koszty:
1) działalności Rady Nauki, o której mowa w art. 21 ust. 1, w tym prowadzonych przez nią prac opiniodawczych i doradczych;
2) działalności zespołów powoływanych przez Ministra na podstawie art. 27;
3) opracowywania recenzji, ekspertyz, ocen i opinii dotyczących przyznawania i rozliczania środków finansowych, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 - 7;
4) przeprowadzania kontroli merytorycznych i finansowych dotyczących realizacji zadań, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 - 7.
2. Członkom Rady Nauki oraz zespołów powoływanych przez Ministra na podstawie art. 27, a także recenzentom i ekspertom, w tym ekspertom przeprowadzającym kontrole merytoryczne i finansowe dotyczące realizacji zadań, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 - 7, przysługuje wynagrodzenie.
3. Minister właściwy do spraw nauki, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy, określi, w drodze rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia przysługującego osobom, o których mowa w ust. 2, uwzględniając w szczególności kwalifikacje poszczególnych osób, pełnione funkcje, zakres realizowanych zadań oraz udział w posiedzeniach, z tym że wysokość wynagrodzenia nie może przekraczać maksymalnej miesięcznej stawki wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla stanowiska profesora zwyczajnego zatrudnionego w państwowej szkole wyższej.
4. Zamiejscowym osobom, o których mowa w ust. 2, przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży i zakwaterowania na warunkach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 775 § 2 Kodeksu pracy.

Art. 16.
1. Minister właściwy do spraw nauki określi, w drodze rozporządzenia, kryteria i tryb przyznawania oraz rozliczania środków finansowych na naukę, na cele określone w art. 8 - 14, w tym:
1) sposób oceny wniosków dotyczących zadań przewidzianych do finansowania;
2) sposób oceny realizacji zadań, zgodnie z warunkami określonymi w decyzji o przyznaniu środków finansowych lub w umowie;
3) sposób rozliczania przyznanych środków finansowych, w tym umarzania lub odraczania spłaty i rozkładania na raty należności finansowych;
4) sposób dysponowania środkami finansowymi, o których mowa w art. 1 ust. 3;
5) wzory wniosków, raportów i innych niezbędnych dokumentów, mając na uwadze znaczenie badań dla rozwoju określonej dziedziny nauki i techniki oraz międzynarodowej współpracy w tym zakresie, poziom prowadzonych badań naukowych lub prac rozwojowych, możliwości praktycznego wykorzystania wyników badań oraz ich upowszechniania, ocenę dotychczasowej działalności jednostki naukowej lub innego uprawnionego podmiotu, a także prawidłowość wykorzystania przyznanych środków finansowych.
2. Minister właściwy do spraw nauki określi, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb przyznawania pomocy publicznej na badania przemysłowe i badania przedkonkurencyjne, w tym:
1) przeznaczenie pomocy;
2) rodzaje kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą;
3) sposób kumulowania pomocy;
4) maksymalne wielkości pomocy, mając na uwadze wymagania dotyczące dopuszczalnej intensywności pomocy publicznej określone w przepisach odrębnych.

Art. 17.
1. Środki finansowe, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 3, 4 i 6, mogą być przyznawane jednostkom organizacyjnym posiadającym osobowość prawną, na działalność polegającą na:
1) organizowaniu konkursów o finansowanie projektów badawczych oraz finansowaniu projektów zakwalifikowanych do realizacji;
2) ocenianiu wniosków o finansowanie projektów celowych oraz finansowaniu projektów zakwalifikowanych do realizacji;
3) ocenianiu wniosków o finansowanie zadań z zakresu działalności wspomagającej badania oraz finansowaniu zadań zakwalifikowanych do realizacji.
2. Środki finansowe na organizowanie i finansowanie działalności, o której mowa w ust. 1, są przekazywane właściwej jednostce organizacyjnej w formie dotacji celowej, na podstawie umowy.
3. Minister właściwy do spraw nauki określi, w drodze rozporządzenia, kryteria i tryb przyznawania oraz rozliczania środków finansowych na organizowanie i finansowanie działalności, o której mowa w ust. 1, uwzględniając:
1) wymagania zapewniające prawidłową realizację zadań przez jednostkę organizacyjną, sposób oceny jej wniosku o przyznanie środków finansowych, sposób oceny realizacji zadań objętych dotacją celową, sposób rozliczania przyznanych środków finansowych, w tym umarzanie, odraczanie spłaty i rozkładanie na raty należności finansowych;
2) zobowiązanie jednostki organizacyjnej do stosowania odpowiednio kryteriów przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę przy ocenie wniosków dotyczących finansowania projektów badawczych lub projektów celowych, ocenie zadań z zakresu działalności wspomagającej badania, ocenie realizacji tych projektów lub zadań oraz przy rozliczaniu przyznanych na ten cel środków finansowych.

Art. 18.
1. Minister w dzienniku urzędowym ogłasza komunikaty o:
1) ustalanych krajowych programach ramowych;
2) przyznanych dotacjach ze środków finansowych na naukę.
2. Minister wydaje biuletyn, w którym w szczególności zamieszcza:
1) informacje ważne dla nauki oraz informacje o działalności Ministra i Rady Nauki, o której mowa w art. 21 ust. 1;
2) komunikaty dotyczące środków finansowych przyznanych w formie dotacji lub na podstawie umowy, zawierające:
  1. nazwy jednostek naukowych lub innych jednostek organizacyjnych otrzymujących dotacje lub realizujących projekty,
  2. tytuły projektów badawczych i części badawczych projektów celowych lub nazwy innych zadań, programów lub przedsięwzięć oraz imię i nazwisko kierownika projektu,
  3. przeznaczenie oraz wysokość środków finansowych proponowanych do przyznania w opinii Rady Nauki i przyznanych przez Ministra.

Rozdział 3
Kontrola wydatkowania środków finansowych

Art. 19.
1. Minister sprawuje kontrolę merytoryczną i finansową nad prawidłowością wydatkowania środków finansowych przekazywanych jednostkom naukowym i innym uprawnionym podmiotom na podstawie przepisów ustawy, obejmującą realizację badań naukowych, prac rozwojowych lub innych zadań finansowanych ze środków finansowych na naukę.
2. Minister sprawuje kontrolę z punktu widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności wydatkowania środków finansowych.
3. Kontrola jest dokonywana na podstawie raportów, sprawozdań i innych dokumentów, albo bezpośrednio w siedzibie jednostki naukowej lub innego podmiotu przez wyznaczony przez Ministra zespół kontrolujący.
4. Zespół kontrolujący przeprowadza kontrolę na podstawie pisemnego, imiennego upoważnienia, zawierającego wskazanie kontrolowanej jednostki naukowej lub innego podmiotu oraz przedmiotu, zakresu, terminu rozpoczęcia i zakończenia kontroli. Członkowie zespołu kontrolującego przed przystąpieniem do kontroli obowiązani są do okazania dokumentu tożsamości.
5. Kontrolowana jednostka naukowa lub inny podmiot ma obowiązek udostępnić na żądanie zespołu kontrolującego wszelkie dokumenty i materiały niezbędne do przeprowadzenia kontroli.
6. Zespół kontrolujący ma prawo do:
1) wglądu do dokumentów związanych z przedmiotem kontroli, z zachowaniem przepisów o ochronie tajemnic ustawowo chronionych;
2) żądania od pracowników ustnych i pisemnych wyjaśnień;
3) zabezpieczenia dowodów.
7. Minister sporządza wystąpienie pokontrolne, które przekazuje osobie uprawnionej do reprezentowania kontrolowanej jednostki naukowej lub innego podmiotu.
8. Osoba, o której mowa w ust. 7, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wystąpienia pokontrolnego, może zgłosić na piśmie zastrzeżenia do ustaleń i wniosków zawartych w wystąpieniu pokontrolnym.
9. Minister w terminie 14 dni od dnia otrzymania zastrzeżeń dokonuje odpowiedniej zmiany wystąpienia pokontrolnego, jeżeli uznaje zasadność całości lub części zastrzeżeń, a w razie nieuwzględnienia zastrzeżeń w całości przekazuje osobie zgłaszającej zastrzeżenia swoje stanowisko wraz z uzasadnieniem.
10. Kierownik kontrolowanej jednostki naukowej lub innego podmiotu jest obowiązany w terminie wskazanym w wystąpieniu pokontrolnym, nie krótszym niż 14 dni, poinformować Ministra na piśmie o sposobie wykonania wniosków i zaleceń pokontrolnych.

Art. 20.
Minister właściwy do spraw nauki określi, w drodze rozporządzenia, sposób wykonywania kontroli realizacji badań naukowych, prac rozwojowych i innych zadań finansowanych ze środków finansowych na naukę oraz wydatkowania tych środków, w tym tryb wyznaczania zespołów kontrolujących, sposób przeprowadzania i dokumentowania kontroli, a także formułowania zaleceń i wniosków pokontrolnych, mając na uwadze wiarygodność i sprawność przeprowadzania kontroli.


Rozdział 4
Rada Nauki

Art. 21.
1. Przy Ministrze działa Rada Nauki, zwana dalej ,,Radą”. Rada jest organem opiniodawczo - doradczym Ministra.
2. Organami Rady są:
1) Przewodniczący Rady;
2) Komitet Polityki Naukowej;
3) komisje Rady;
4) Zespół Odwoławczy.
3. Komisjami Rady są:
1) Komisja Badań na Rzecz Rozwoju Nauki;
2) Komisja Badań na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa i Gospodarki.
4. Przewodniczącego Rady, wiceprzewodniczących Rady oraz przewodniczących organów Rady, o których mowa w ust. 2 pkt 2 - 4, powołuje i odwołuje Minister.
5. Przewodniczący Rady kieruje pracą Rady i reprezentuje ją na zewnątrz.

Art. 22.
1. Członków Komitetu Polityki Naukowej oraz członków Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa i Gospodarki powołuje i odwołuje Minister.
2. W skład Komitetu Polityki Naukowej wchodzi nie więcej niż 11 osób, w tym po 1 osobie spośród kandydatów wskazanych przez Prezesa Polskiej Akademii Nauk, Przewodniczącego Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, Przewodniczącego Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich oraz Przewodniczącego Rady Głównej Jednostek Badawczo - Rozwojowych.
3. Członek Komitetu Polityki Naukowej nie może wchodzić w skład komisji Rady, Zespołu Odwoławczego ani zespołów Rady powoływanych na podstawie art. 27.
4. W skład Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa i Gospodarki wchodzą w liczbie nie większej niż 26 osób eksperci reprezentujący określone dziedziny nauki, praktykę społeczną lub gospodarczą oraz przedstawiciele ministrów właściwych w zakresie działania Komisji.

Art. 23.
1. W skład Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Nauki wchodzi 28 osób.
2. W skład Zespołu Odwoławczego wchodzi 5 osób; członek tego zespołu nie może wchodzić w skład Komitetu Polityki Naukowej, komisji Rady ani zespołów Rady powoływanych na podstawie art. 27.
3. Członków organów Rady, o których mowa w ust. 1 i 2, powołuje Minister na podstawie wyników wyborów dwustopniowych przeprowadzanych łącznie do tych organów.

Art. 24.
1. Wybory członków Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Nauki i Zespołu Odwoławczego przeprowadza się co 4 lata.
2. Wybory przeprowadza powołana przez Ministra komisja wyborcza.
3. Kandydatów na członków organów Rady, o których mowa w ust. 1, wybierają rady wydziałów lub rady naukowe działające w jednostkach naukowych określonych w art. 2 pkt 9 lit. a - e, otrzymujących dotację na podstawową działalność statutową.
4. Rada wydziału lub rada naukowa wybiera jednego kandydata do Rady, reprezentującego dziedzinę nauki właściwą dla danej jednostki naukowej, posiadającego tytuł naukowy lub stopień naukowy doktora habilitowanego, z tym że kandydatem może być wyłącznie osoba zatrudniona w innej jednostce naukowej, niż jednostka dokonująca wyboru.
5. Wyboru spośród kandydatów, o których mowa w ust. 3, dokonują osoby zatrudnione w jednostkach naukowych, posiadające tytuł naukowy w danej dziedzinie nauki, na podstawie sporządzonych przez komisję wyborczą, w kolejności alfabetycznej, list kandydatów z tej dziedziny nauki.
6. Wybory przeprowadza się drogą korespondencyjną, w głosowaniu tajnym, odrębnie dla każdej dziedziny nauki. Każdy wyborca może tylko raz głosować.

Art. 25.
Minister właściwy do spraw nauki określi, w drodze rozporządzenia, sposób powoływania i odwoływania członków Rady, w tym:
1) wymagania dotyczące członków poszczególnych organów Rady;
2) sposób przeprowadzania wyborów do Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Nauki i Zespołu Odwoławczego, w tym: sposób działania komisji wyborczej, wymagania dotyczące zgłaszanych kandydatów, sposób zawiadamiania o przeprowadzaniu wyborów kandydatów, wzór zgłoszenia kandydata, warunki ważności głosu, liczbę członków Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Nauki z poszczególnych dziedzin nauki, sposób ustalania składu tej Komisji oraz składu Zespołu Odwoławczego, sposób ogłoszenia wyników wyborów, mając na uwadze zakres obowiązków i uprawnień Rady oraz zapewnienie sprawnego jej działania.
Art. 26.
1. Do zadań Komitetu Polityki Naukowej należy:
1) opiniowanie projektów dokumentów dotyczących polityki naukowej i naukowo - technicznej oraz polityki innowacyjnej państwa;
2) opiniowanie projektów aktów normatywnych i rozwiązań ekonomiczno - finansowych dotyczących rozwoju nauki i techniki;
3) opiniowanie planu finansowego, o którym mowa w art. 7 ust. 2;
4) sporządzanie projektów dokumentów oraz opinii i ocen w sprawach określonych przez Ministra lub z inicjatywy własnej.
2. Do zadań komisji Rady należy:
1) sporządzanie ocen jednostek naukowych przedstawiających wnioski o przyznanie środków finansowych;
2) sporządzanie ocen wniosków jednostek naukowych o przyznanie środków finansowych na działalność statutową oraz na inwestycje służące potrzebom badań naukowych i prac rozwojowych;
3) sporządzanie ocen wniosków o finansowanie projektów badawczych i projektów celowych, w formie list rankingowych tych wniosków;
4) ocenianie realizacji i wyników działalności objętej wnioskami, o których mowa w pkt 2 i 3;
5) sporządzanie opinii i ocen w sprawach określonych przez Ministra lub z inicjatywy własnej.
3. Do zadań Zespołu Odwoławczego należy przedstawianie ocen lub opinii w sprawach objętych wnioskami, o których mowa w art. 5 ust. 1. W razie potrzeby, za zgodą Ministra, w pracach zespołu uczestniczą właściwi eksperci.
4. Minister właściwy do spraw nauki ustala, w drodze zarządzenia, regulamin działania Rady, uwzględniając w szczególności jej strukturę organizacyjną, obowiązki i uprawnienia Rady, poszczególnych organów Rady i członków Rady, a także sposób organizowania posiedzeń oraz przygotowywania dokumentów i opinii.

Art. 27.
1. Minister, z inicjatywy własnej lub na wniosek komisji Rady, stosownie do potrzeb powołuje na czas określony zespoły specjalistyczne lub interdyscyplinarne, w których skład wchodzą członkowie komisji Rady oraz właściwi eksperci.
2. Minister powołuje zespół do spraw badań dotyczących obronności i bezpieczeństwa, w którego skład wchodzą osoby, o których mowa w ust. 1, uprawnione do dostępu do informacji niejawnych.
3. Minister właściwy do spraw nauki określa, w drodze zarządzenia, zadania, skład osobowy i tryb pracy zespołów, o których mowa w ust. 1 i 2, mając na uwadze rodzaj i zakres spraw objętych zadaniami tych zespołów.
4. Przewodniczący komisji Rady, za zgodą Ministra, w ramach struktury organizacyjnej danej komisji Rady, stosownie do potrzeb powołuje na czas określony zespoły robocze do wykonywania określonych zadań.

Art. 28.
Obsługę Rady, jej organów i zespołów, o których mowa w art. 27, zapewnia ministerstwo obsługujące Ministra.


Rozdział 5
Zmiany w przepisach obowiązujących

Art. 29.
W ustawie z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271, Nr 200, poz. 1683 i Nr 240, poz. 2052) w art. 5 w ust. 6 wyrazy ,,Komitetowi Badań Naukowych” zastępuje się wyrazami ,,ministrowi właściwemu do spraw nauki”.

Art. 30.
W ustawie z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 i Nr 240, poz. 2055, z 2003 r. Nr 60, poz. 535 i Nr 90, poz. 844 oraz z 2004 r. Nr 6, poz. 39) w art. 56 w ust. 4 wyrazy ,,do Komitetu Badań Naukowych” zastępuje się wyrazami ,,ministrowi właściwemu do spraw nauki”.

Art. 31.
W ustawie z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 198 i Nr 122, poz. 1143) w art. 11 w ust. 1 wyrazy ,,Przewodniczący Komitetu Badań Naukowych” zastępuje się wyrazami ,,minister właściwy do spraw nauki”.

Art. 32.
W ustawie z dnia 25 kwietnia 1997 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. Nr 75, poz. 469 i Nr 141, poz. 943 oraz z 1999 r. Nr 49, poz. 484) w art. 57 w ust. 1 wyrazy ,,Przewodniczącym Komitetu Badań Naukowych” zastępuje się wyrazami ,,ministrem właściwym do spraw nauki”.

Art. 33.
W ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. Nr 85, poz. 539, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2001 r. Nr 129, poz. 1440 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984) w art. 7 w ust. 3 wyrazy ,,Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych” zastępuje się wyrazami ,,ministra właściwego do spraw nauki”.

Art. 34.
W ustawie z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1548, Nr 162, poz. 1568 i Nr 190, poz. 1864 oraz z 2004 r. Nr 19, poz. 177) art. 18 otrzymuje brzmienie:
„Art. 18. Dział nauka obejmuje sprawy nauki, w tym badań naukowych i prac rozwojowych.”

Art. 35.
W ustawie z dnia 10 września 1999 r. o niektórych umowach kompensacyjnych zawieranych w związku z umowami dostaw na potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa (Dz. U. Nr 80, poz. 903, z 2000 r. Nr 119, poz. 1250, z 2001 r. Nr 89, poz. 972, z 2002 r. Nr 37, poz. 332, Nr 74, poz. 676 i Nr 81, poz. 733 oraz z 2004 r. Nr 19, poz. 177) w art. 20 w ust. 2 w pkt 16 wyrazy ,,Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych” zastępuje się wyrazami ,,ministra właściwego do spraw nauki”.

Art. 36.
W ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568) w art. 83 wyrazy „o Komitecie Badań Naukowych, Przewodniczący Komitetu Badań Naukowych” zastępuje się wyrazami „o finansowaniu nauki, minister właściwy do spraw nauki”.


Rozdział 6
Przepisy przejściowe i końcowe

Art. 37.
Znosi się Komitet Badań Naukowych.

Art. 38.
1. Z dniem wejścia w życie ustawy członkowie zespołów Komitetu Badań Naukowych pochodzący z wyboru stają się członkami wskazanych przez Ministra organów Rady, jeżeli uprzednio wyrazili na to zgodę, a ich członkostwo w tych organach ustaje z dniem zakończenia czteroletniej kadencji, na którą zostali wybrani.
2. Minister powoła przewodniczących nowoutworzonych organów Rady.

Art. 39.
Postępowania wszczęte i niezakończone przed znoszonym Komitetem Badań Naukowych toczą się nadal przed Ministrem na dotychczasowych zasadach.

Art. 40.
Decyzje wydane przez Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych zachowują ważność do upływu określonych w nich terminów, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów wcześniej nie zostaną zmienione lub nie utracą ważności.

Art. 41.
1. Należności i zobowiązania Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych stają się należnościami i zobowiązaniami Ministra.
2. Prawa i obowiązki wynikające z umów i porozumień zawartych przez Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych lub na rzecz Komitetu przejmuje Minister.
3. Minister w planie finansowym, o którym mowa w art. 7 ust. 2, ujmuje wysokość środków finansowych przeznaczanych na regulowanie zobowiązań określonych w decyzjach Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych, a związane z tym wydatki klasyfikuje na podstawie przepisów dotychczasowych.

Art. 42.
Do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie art. 15 ust. 3, art. 16, 17 ust. 3 oraz art. 20 niniejszej ustawy, zachowują moc przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 13a ust. 2, art. 15 ust. 9 pkt 1 i 2 oraz art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o Komitecie Badań Naukowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 33, poz. 389 oraz z 2003 r. Nr 39, poz. 335).

Art. 43.
Traci moc ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o Komitecie Badań Naukowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 33, poz. 389 oraz z 2003 r. Nr 39, poz. 335).

Art. 44.
Ustawa wchodzi w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia.








Uzasadnienie

Obecnie obowiązujący system finansowania nauki został wprowadzony w 1991 r. na podstawie ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych. Ustawa ta była kilkakrotnie nowelizowana, gdyż przepisy tworzone w okresie transformacji ustrojowej państwa wymagały dostosowania do zmieniających się warunków, w tym dostosowania do ustaw:
Wprowadzone zmiany nie usunęły wadliwości istniejących w dotychczasowym systemie finansowania nauki, polegających na faktycznym ograniczeniu możliwości prowadzenia przez ministra właściwego do spraw nauki aktywnej polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa oraz jego uprawnień jako dysponenta części budżetu państwa.
Komitet Badań Naukowych jako kolegialny naczelny organ administracji rządowej, gospodarując środkami finansowymi rozstrzyga o przyznaniu, odmowie przyznania i o rozliczeniu środków finansowych, natomiast odpowiedzialność za realizację polityki naukowej państwa oraz za prawidłowe wydatkowanie środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę ponosi dysponent tych środków – Przewodniczący Komitetu Badań Naukowych będący równocześnie Ministrem Nauki.
Niezbędne jest doprowadzenie do jednoznacznego określenia zakresu kompetencji i odpowiedzialności za podejmowane decyzje.
Do prawidłowego zarządzania sprawami nauki nie jest potrzebne dalsze współistnienie dwóch naczelnych organów administracji rządowej.
W nowej regulacji przedstawionej w projekcie ustawy o finansowaniu nauki przewiduje się:
Przyjęto przy tym założenia, że projektowana ustawa powinna:
  1. umożliwiać ukierunkowanie badań naukowych zgodnie z potrzebami nowoczesnego społeczeństwa,
  2. wprowadzić skuteczne narzędzia finansowe realizacji polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa poprzez koncentrację środków na wybranych dziedzinach nauki,
  3. umożliwiać stymulowanie wzrostu innowacyjności i konkurencyjności gospodarki poprzez badania naukowe i prace rozwojowe,
  4. zwiększyć skuteczność pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych,
  5. dostosować system finansowania nauki do efektywnego korzystania ze środków finansowych pochodzących z budżetu Unii Europejskiej,
  6. przeciwdziałać rozproszeniu środowisk naukowych i problematyki badawczej, umożliwiając tworzenie Polskiej Przestrzeni Badawczej i współtworzenie Europejskiej Przestrzeni Badawczej.
Ważnym instrumentem realizacji powyższych założeń będzie ustalanie przez Ministra krajowych programów ramowych określających priorytetowe kierunki badań naukowych lub prac rozwojowych (nowa regulacja). Programy będą podstawą do formułowania projektów zamawianych przez Ministra (art. 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 2), integrujących środowisko naukowe, w tym z udziałem organizacji gospodarczych, wokół dużych, złożonych i spójnych programów badań naukowych lub prac rozwojowych, ukierunkowanych na tworzenie polskich specjalności w nauce i gospodarce, albo aktywizujących środowiska naukowe do podejmowania najbardziej aktualnych problemów naukowych.
Istotnym uzupełnieniem badań naukowych objętych projektami zamawianymi będą projekty własne (art. 10 ust. 1 pkt 2) podejmowane z inicjatywy własnej badaczy dotyczące głównie badań podstawowych. Projekty te powinny spełniać kryteria wysokiego poziomu naukowego i oryginalności tematyki badawczej oraz koncentrować się przede wszystkim na tych dziedzinach nauki i dyscyplinach naukowych, które wyróżniają się na tle nauki światowej lub tworzą polskie specjalności.
Stymulowanie wzrostu innowacyjności i konkurencyjności gospodarki będzie się odbywać poprzez realizację projektów celowych (art. 11 ust. 1) i projektów rozwojowych (art. 10 ust. 1 pkt 3). Bardzo istotne dla rozwoju gospodarki będą projekty celowe współfinansowane przez wnioskodawców tych projektów. Będą to szczególnie projekty powiązane z realizacją zadań określonych w Narodowym Planie Rozwoju, w tym w szczególności w Zintegrowanym Programie Operacyjnym Rozwoju Regionalnego. Projekty te powinny wspierać dostęp to funduszy Unii Europejskiej i do środków pozabudżetowych, a także integrować wokół wspólnych celów środowiska naukowe z samorządami województw i z przedsiębiorcami.
Projekty rozwojowe (nowa regulacja) dotyczą głównie badań stosowanych i prac rozwojowych. Wyniki uzyskane z realizacji tych projektów będą przeznaczone do zastosowania praktycznego oraz wspierania innowacyjności szczególnie w małych i średnich przedsiębiorstwach. Wyniki te będą udostępniane wszystkim podmiotom gospodarczym zainteresowanym ich wdrożeniem.
Jednym z ważnych priorytetów będzie rozwijanie współpracy naukowej i naukowo-technicznej z zagranicą w zakresie Programów Ramowych Unii Europejskiej i innych programów międzynarodowych.
Współpraca z zagranicą będzie prowadzona:
  1. na podstawie zawartych umów (nowa regulacja) dotyczących uczestnictwa w badaniach naukowych lub pracach rozwojowych w zakresie Programów Ramowych Unii Europejskiej lub w ramach innych międzynarodowych programów badawczych, współfinansowanych z zagranicznych środków finansowych niepodlegających zwrotowi (art. 12);
  2. w ramach działalności inwestycyjnej w zakresie udziału we wspólnym i współfinansowanym przedsięwzięciu inwestycyjnym podejmowanym na podstawie umowy międzynarodowej (art. 9 ust. 1 pkt 5).
W przypadkach, gdy badania naukowe lub prace rozwojowe będą podejmowane przez krajowe jednostki naukowe na podstawie porozumień z partnerami zagranicznymi i udział tych jednostek będzie finansowany w całości ze środków krajowych, zostaną zastosowane następujące nowe rozwiązania:
  1. jednostka naukowa może ubiegać się o finansowanie projektu specjalnego (art. 10 ust. 1 pkt 5), jeżeli badania są związane z programem lub inicjatywą międzynarodową (np. COST, EUREKA); obecnie finansowanie takich projektów odbywa się w formie dotacji podmiotowej, co ze względu na stosowaną procedurę oceny nie zapewnia komplementarności podejmowanej tematyki badawczej w stosunku do wykonywanej w innych jednostkach lub w ramach innych projektów;
  2. jednostka naukowa może przeznaczyć na współpracę z zagranicą część dotacji przyznanej na podstawową działalność statutową (art. 8 ust. 1 pkt 1 lit. c), jeżeli współpraca z partnerem zagranicznym dotyczy badań objętych planem zadaniowym tej jednostki, na realizację którego zostały przyznane środki finansowe.
Warunkiem niezbędnym do osiągnięcia podstawowych celów projektowanej ustawy będzie zapewnienie właściwego rozwoju bazy materialnej i kadr naukowych. Dokonywać się to będzie poprzez dotację:
  1. na finansowanie podstawowej działalności statutowej jednostek naukowych (art. 8 ust. 1 pkt 1), przyznawaną na podstawie oceny poszczególnych jednostek, w tym tematyki badawczej, przeprowadzanej zgodnie z ustalonymi kryteriami;
  2. na finansowanie inwestycji służących potrzebom nauki (art. 9 ust. 1), przyznawaną na podstawie oceny wniosku, zgodnie z ustalonymi kryteriami;
  3. na utrzymanie specjalnych urządzeń badawczych (art. 8 ust. 1 pkt 3).
Ze względu na konieczność zapewnienia warunków do prowadzenia w sposób ciągły badań naukowych i prac rozwojowych na zasadach racjonalnej gospodarki finansowej niezbędne jest umożliwienie jednostkom naukowym pozostawianie na rok następny środków finansowych z niewykorzystanej w danym roku dotacji podmiotowej lub celowej (art. 8 ust. 5 i art. 9 ust. 4).
Stymulowanie właściwego rozwoju kadr naukowych, zgodnie ze współczesnymi wymaganiami, będzie jednym z najważniejszych zadań realizowanych na podstawie przepisów projektowanej ustawy.
Przewiduje się, oprócz utrzymania dotychczasowych rozwiązań w zakresie projektów promotorskich (art. 10 ust. 1 pkt 4) i badań własnych szkół wyższych na rzecz rozwoju kadr naukowych i specjalności naukowych, wprowadzenie nowych regulacji, a mianowicie:
  1. możliwość tworzenia sieci naukowych przez jednostki naukowe posiadające osobowość prawną i uzyskiwania przez nie środków finansowych na badania wspólne służące rozwojowi specjalności naukowych (art. 8 ust. 1 pkt 4);
  2. ustanawianie przez Ministra programów lub przedsięwzięć (art. 14 ust. 1 pkt 3 ﷓ 5) dotyczących:
Niezwykle istotną sprawą jest zapewnienie środowisku naukowemu dostępności do zasobów wiedzy oraz możliwości upowszechniania tworzonej wiedzy w społeczeństwie i gospodarce. Dotyczy to nie tylko działań w skali krajowej, ale i w powiązaniach międzynarodowych. W związku z tym przewiduje się:
  1. ustanawianie przez Ministra oraz finansowanie programów i przedsięwzięć na rzecz całego środowiska naukowego, dotyczących sposobów i środków zapewniania rozwoju zasobów wiedzy w postaci cyfrowej (rozwój infrastruktury informacyjnej i informatycznej nauki – art. 14 ust. 1 pkt 6);
  2. możliwość finansowania inwestycji dotyczących rozbudowy infrastruktury informatycznej nauki, podejmowanych przez jednostki naukowe (art. 9 ust. 1 pkt 4);
  3. wspieranie realizacji zadań służących tworzeniu, udostępnianiu i upowszechnianiu informacji naukowych i naukowo-technicznych, promocji i popularyzacji osiągnięć naukowych, naukowo-technicznych i innowacyjnych – podejmowanych przez podmioty działające na rzecz nauki w ramach działalności wspomagającej badania (art. 13).
W przypadku, gdy zadania z zakresu działalności wspomagającej badania będą realizowane przez jednostkę naukową na jej rzecz, jednostka może przeznaczyć na ten cel część dotacji przyznanej jej na podstawową działalność statutową; przepis ten dotyczy także Polskiej Akademii Umiejętności (art. 8 ust. 1 pkt 1 lit. d). Wprowadzenie tej regulacji uprościło sposób finansowania działalności wspomagającej badania jednostek naukowych, bez pośrednictwa organów administracji rządowej i Prezesa Polskiej Akademii Nauk sprawujących nadzór nad tymi jednostkami. Pozostawiono natomiast możliwość finansowania potrzeb własnych organów administracji rządowej i Prezesa Polskiej Akademii Nauk z zakresu działalności wspomagającej badania. Środki finansowe na realizację tych zadań będą przekazywane na podstawie decyzji Ministra.
Potrzeby własne Ministra z zakresu działalności wspomagającej badania będą finansowane ze środków finansowych wyodrębnionych w planie finansowym (art. 7 ust. 2) podlegającym opiniowaniu przez Komitet Polityki Naukowej Rady Nauki. Przewiduje się przy tym nową regulację dotyczącą możliwości przyznawania przez Ministra nagród za wybitne osiągnięcia naukowe i naukowo-techniczne, jako istotnego elementu promowania polskiej nauki. Przewiduje się przyznawanie trzech nagród rocznie. Kryteria wyboru kandydatów do nagród i tryb przyznawania tych nagród określi rozporządzenie wykonawcze do ustawy (art. 16 ust. 1).
Zasady finansowania nauki ze środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę uregulowano w art. 3 i 4 oraz art. 8-14, z uwzględnieniem rodzajów finansowanej działalności (art. 7 ust. 1). Wysokość środków finansowych przewidywanych corocznie na poszczególne cele, w tym omówione powyżej, będzie ustalana przez Ministra w planie finansowym (art. 7 ust. 2). Plan finansowy będzie wyrazem realizowanej przez Ministra polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa. Środki finansowe, w ramach tego planu, będą przyznawane w drodze decyzji Ministra na podstawie oceny odpowiednich wniosków (art. 3 ust. 3), dokonywanej przez Radę Nauki zgodnie z kryteriami i trybem określonymi w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy (art. 16 ust. 1).
Warunki przyznawania pomocy publicznej na badania przemysłowe i badania przedkonkurencyjne zostaną określone w rozporządzeniu wykonawczym wydanym na podstawie art. 16 ust. 2, uwzględniającym wymagania dotyczące intensywności pomocy publicznej ustalone w przepisach odrębnych.
W ramach planu finansowego, na podstawie art. 17, możliwe będzie przyznawanie jednostkom organizacyjnym posiadającym osobowość prawną środków finansowych na ocenianie i finansowanie projektów badawczych lub projektów celowych określonego rodzaju, a także na realizację określonych zadań z zakresu działalności wspomagającej badania. Ze względu na to, że wnioski dotyczące tej działalności nie będą podlegały ocenie przez właściwe organy Rady Nauki, Minister określi, w drodze rozporządzenia, kryteria i tryb przyznawania i rozliczania środków przeznaczonych na tego rodzaju działalność (art. 17 ust. 3).
Przepisy ustawy określają zasady finansowania nauki ze środków ustalanych na ten cel w budżecie państwa, uwzględniają również możliwość dysponowania przez Ministra środkami finansowymi pochodzącymi z innych źródeł niż budżet państwa (art. 1 ust. 1 pkt 2). Środki te będą gromadzone na wyodrębnionym rachunku bankowym zgodnie z zasadami określanymi przez Ministra Finansów. Na wyodrębnionym rachunku będą gromadzone środki finansowe uzyskiwane na podstawie przepisów ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji oraz ustawy o finansach publicznych w zakresie dysponowania środkami finansowymi pochodzącymi z budżetu Unii Europejskiej.
Podkreślić należy, że przy wprowadzaniu zmian w systemie finansowania nauki zachowane zostało uczestnictwo przedstawicieli środowiska naukowego przy rozstrzyganiu najważniejszych spraw dotyczących nauki, a także przy przyznawaniu i rozliczaniu środków finansowych. Uczestnictwo to będzie zapewnione przez Radę Nauki – organ opiniodawczo-doradczy działający przy Ministrze. Rada Nauki będzie działała poprzez swoje organy określone w art. 21 ust. 2. Organem Rady Nauki opiniującym rozwiązania dotyczące kreowania i realizacji polityki naukowej, naukowo-
technicznej i innowacyjnej państwa będzie Komitet Polityki Naukowej. Członkowie tego Komitetu nie będą wchodzić w skład innych organów Rady i nie będą uczestniczyć w procedurze oceniania jednostek naukowych oraz opiniowania wniosków i raportów.
Komisja Badań na Rzecz Rozwoju Nauki, złożona wyłącznie z osób pochodzących z wyborów przeprowadzanych w środowisku naukowym (art. 23 ust. 1 i 3 oraz art. 24), będzie sporządzała oceny i opinie dotyczące jednostek naukowych oraz złożonych wniosków o finansowanie badań naukowych, szczególnie w formie projektów badawczych, a także inwestycji i innych zadań związanych z tymi badaniami (art. 26 ust. 2). Oceny te i opinie będą stanowiły podstawę do podjęcia przez Ministra decyzji w sprawie przyznania lub odmowy przyznania środków finansowych.
Na podstawie przepisów dotychczasowych, od uchwał zespołów Komitetu Badań Naukowych dotyczących finansowania projektów badawczych nie przysługiwało odwołanie, a Naczelny Sąd Administracyjny nie był właściwy w sprawach przyznawania i odmowy przyznawania środków finansowych przeznaczonych w budżecie państwa na naukę. W związku z reformą sądownictwa administracyjnego, od dnia 1 stycznia 2004 r. na decyzje Ministra dotyczące tych spraw przysługuje skarga administracyjna. Projekt ustawy reguluje problematykę wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy w art. 5. Strona niezadowolona z decyzji będzie mogła zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Do opiniowania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy będzie powołany Zespół Odwoławczy (art. 21 ust. 2 pkt 4, art. 23 ust. 2 i art. 26 ust. 3), którego członkowie będą pochodzili z wyboru.
Do Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa i Gospodarki, złożonej z ekspertów reprezentujących określone dziedziny nauki, praktykę społeczną i gospodarczą oraz przedstawicieli właściwych ministrów (art. 22 ust. 4) będą należały sprawy związane z wykorzystaniem badań naukowych i prac rozwojowych w szeroko rozumianej praktyce społecznej i gospodarczej, a w szczególności problematyka projektów celowych i rozwojowych.
Ze względu na specyfikę badań z zakresu obronności i bezpieczeństwa oraz konieczność zapewnienia ochrony informacji niejawnych, przewiduje się obligatoryjne powołanie zespołu (na podstawie art. 27 ust. 2), w skład którego wejdą posiadający wymagane uprawnienia członkowie Komisji i przedstawiciele Ministra Obrony Narodowej.
Sposób powoływania i odwoływania członków Rady Nauki, w tym sposób przeprowadzania wyborów do Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Nauki i Zespołu Odwoławczego będzie określony przez Ministra w drodze rozporządzenia (art. 25). Regulamin działania Rady Nauki będzie ustalony przez Ministra w drodze zarządzenia (art. 26 ust. 4).
W wyniku wprowadzenia w życie projektowanych regulacji przewiduje się, oprócz omówionego powyżej jednoznacznego określenia zakresu kompetencji i odpowiedzialności za podejmowane decyzje, uproszczenie stosowanych procedur oraz odpowiednie dostosowanie ich do rodzaju finansowanej działalności.
W celu zapewnienia jawności przy przyznawaniu środków finansowych na naukę, Minister będzie w dzienniku urzędowym ogłaszał komunikaty dotyczące przyznanych dotacji, a na stronach internetowych oraz w Biuletynie „Sprawy Nauki” będą zamieszczane komunikaty o środkach finansowych przyznawanych w formie dotacji oraz na podstawie umów (art. 18).

Skutki finansowe związane z wejściem w życie projektowanej ustawy zostaną pokryte w ramach środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę, będących w dyspozycji Ministra Nauki (część 28).


Opinia wstępna o zgodności projektu ustawy z prawem Unii Europejskiej.

Projekt ustawy należy zaliczyć do kategorii aktów o charakterze ustrojowym, zawierających rozwiązania stanowiące domenę prawa krajowego.
Sekretarz Komitetu Integracji Europejskiej w opinii z dnia 4 marca 2004 r. Nr Min. DH-827/04/DPE/as stwierdził, że przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej.





Ostatnia modyfikacja: 16 kwietnia 2004 roku



BACK