ul. Wspólna 1/3 
00-529 Warszawa 53

4. NAUKI BIOLOGICZNE, NAUKI O ZIEMI i OCHRONA SRODOWISKA

4.2. Biotechnologia

BIOTECHNOLOGIA W POSZUKIWANIU  LEKÓW NA RAKA, HIV I NIE TYLKO

Przedmiotem badań były trzy gatunki roślin leczniczych obcych florze polskiej: Catharanthus roseus, Camptotheca acuminata i Withania somnifera. Do badań wyżej wymienionych gatunków zastosowano metody biotechnologiczne, które pozwalają wykorzystać potencjał produkcyjny żywych komórek roślinnych do celów przemysłowych i uzyskać związki cenne w terapii.

Catharanthus roseus (Apocynaceae) jest rośliną pochodzącą z Madagaskaru, a rośnie obecnie w całej strefie tropikalnej i subtropikalnej. Zawiera liczne (ponad 100) alkaloidy indolowe, z których winblastyna i winkrystyna są lekami przeciwnowotworowymi. Camptotheca acuminata (Nyssaceae) drzewo pochodzące z Chin zawiera również alkaloidy o działaniu przeciwnowotworowym. Withania somnifera (Solanaceae) jest rośliną krajów subtropikalnych, hodowaną w Indiach. Korzenie stosowane są jako środek uspokajający i adaptogenny. Głównymi związkami są laktony steroidowe i witanolidy. Pierwszym wyizolowanym związkiem była witaferyna A o właściwościach immunosupresyjnych. Leki o takim działaniu są stosowane przy przeszczepach organów i zabezpieczają przed ich odrzuceniem.

Poważnym źródłem do otrzymywania tych cennych, działających przeciwnowotworowo związków okazały się zmienione genetycznie korzenie Catharanthus roseus, zawierające znaczne ilości winblastyny, a także korzenie normalne tych roślin rozmnażanych in vitro i przeniesionych do gruntu (do namiotów foliowych) na okres 5 miesięcy.

Obecnie w lecznictwie stosowane są pochodne kamptotecyny w terapii raka płuc, jajnika i raka macicy oraz dla zmniejszenia replikacji wirusa typu 1(HIV-1) atakującego układ immunologiczny człowieka. Do najbardziej interesujących wyników, jakie uzyskano w badaniach biotechnologicznych Camptotheca acuminata należy stwierdzenie w kalusie kamptotecyny w ilościach porównywalnych do zawartości tego związku w materiale roślinnym in vivo oraz wykrycie po raz pierwszy w tkance kalusowej i liściach roślin zregenerowanych in vitro 10-hydroksykamptotecyny. Związek ten w formie soli sodowej jest mniej toksyczny niż kamptotecyna.

Analiza wyciągów z Withania somnifera wykazała obecność witaferyny A i witanolidu D w częściach zielonych rośliny, natomiast w korzeniach - witanolidu D. Najwyższą zawartość witaferyny A stwierdzono w pędach zielonych roślin rozmnożonych in vitro i hodowanych w szklarni. W korzeniach transformowanych i normalnych nie wykryto witaferyny A. Natomiast badania biologiczne wykazały, że ekstrakt z korzeni transformowanych jest aktywny w stosunku do Gram ujemnych bakterii Proteus vulgaris i Escherichia coli oraz Gram dodatniego szczepu Micrococcus flavus. Wyciąg z zielonych części rośliny działał przeciwko bakteriom G(+) Staphylococcus aureus i Micrococcus flavus. (J.K.)

M. Furmanowa, A. Pietrosiuk, J. Guzewska, D. Gajdzis-Kuls
Katedra i Zakład Biologii i Botaniki Farmaceutycznej,
Akademia Medyczna w Warszawie, ul. Banacha 1, 09-097 Warszawa,
tel./fax (0-22) 823-59-84,
e-mail: ap@farm.amwaw.edu.pl

Spis dziedzin i dyscyplin


BACK