ul. Wspólna 1/3  00-529 Warszawa 53

W Polsce obszar obejmujący ujścia jednej z dwóch największych rzek Bałtyku południowego - Odry jest znaczący nie tylko w skali kraju, ale także z racji jego usytuowania, w skali Europy. Stanowi on ciekawy obiekt badań, nie tylko z powodów ekonomicznych i społecznych, ale i naukowych.

Ze względu na ukształtowanie i warunki środowiskowe estuarium Odry stanowi unikatowy w skali światowej rejon, będący pod silnym wpływem działań człowieka. Mimo, że stanowi on tak interesujący obiekt badań, do czasu powodzi 1997 roku, praktycznie nie było danych na temat występujących tam zanieczyszczeń organicznych. Powódź 1997 roku stworzyła wyjątkową sytuację, gdyż zasadniczo zmieniła istniejące dotychczas równowagi w tym akwenie.

Do badań wybrano związki zaliczane do głównych grup zanieczyszczeń organicznych Bałtyku. Z ropopochodnych - węglowodory aromatyczne (WWA) jako markery zanieczyszczeń urbanizacyjnych i z chlorowcopochodnych - polichlorowane bifenyle (PCB) jako markery zanieczyszczeń przemysłowych. Badane związki oznaczano w osadach pobranych z różnych stacji w obszarze ujścia Odry w latach 1999-2001. Uzyskane wyniki porównano z wynikami z lat poprzednich (przed powodzią 1997) oraz różnymi parametrami charakteryzującymi środowisko.

Rezultaty wskazują na to, że zarówno zawartość WWA jak i PCB w środowisku Bałtyku południowego utrzymuje się na poziomie stężeń spotykanych w zurbanizowanych i uprzemysłowionych rejonach przybrzeżnych na świecie, chociaż wbrew powszechnym opiniom, nie tych wyjątkowo zanieczyszczonych. Przykładowo, w wielu rejonach przybrzeżnych Morza Śródziemnego obserwuje się wyższe stężenia tych związków. Ponadto, w przypadku obu badanych grup związków obserwuje się tendencję malejącą, chociaż osady Zalewu Szczecińskiego, który stanowi swoistą pułapkę zbierającą zawiesinę zarówno niesioną z wodami Odry jak i wytrąconą w zetknięciu wód słodkich z wodami słonymi, zawierają wciąż bardzo duże ilości tych związków. Ogromnym zagrożeniem dla środowiska są powodzie, które powodują wymywanie tych zanieczyszczeń z lądu i przenoszenie ich do morza. Wykazano istotną rolę fitoplanktonu, w przenoszeniu tych związków do osadów dennych i pozostawaniu ich tam w formie związanej, szczególnie w warunkach beztlenowych.  (A.N.)