ul. Wspólna 1/3 
00-529 Warszawa 53

Przegląd EUREKA

Nr 3(27)/2003

Spis treści:

  1. Korespondencja prywatna Królewny Anny Wazówny

  2. Zbiór 285 listów, stanowiących osobistą korespondencję królewny Anny Wazówny, pisanych w języku szwedzkim, niemieckim, łacińskim i polskim, dostarcza cennych informacji na temat życia codziennego i stosunków w rodzinie królewskiej na przełomie XVI i XVII wieku. Zawarte w odnalezionych listach plany małżeńskie, sposoby zarządzanie dobrami i opieki nad poddanymi oraz recepty medyczne znacząco wzbogacają badania nad historią kobiet w czasach nowożytnych
  3. Użytkownicy "informacji biznesowej"

  4. "Informacja biznesowa" to dane, fakty i statystyki potrzebne przedsiębiorstwu do podejmowania decyzji. Obecnie w kraju tego rodzaju informacje, przedsiębiorstwa mogą uzyskać w: stowarzyszeniach gospodarczych, agencjach informacyjno-konsultingowych, ośrodkach wspierania biznesu, wywiadowniach gospodarczych oraz branżowych ośrodkach informacji. Instytucje te udostępniają  bazy danych o polskich firmach. tworzone przez takie placówki, jak: Kompass Polska, Panorama Polska, Info Data oraz niektóre bazy zagraniczne. Dostęp do wielu z tych baz odbywa się za pomocą internetu, telefonów lub zakupu CD-ROM. Ponadto wydawane są drukowane katalogi firm, np. KOMPASS, PANORAMA FIRM
  5. Topologiczna teoria punktów stałych

  6. Projekt ten należy do głównego nurtu badań polskiej szkoły matematycznej. Badania dotyczyły punktów równowagi, które są wykorzystywane  w nowoczesnej ekonomii jako słynne równowagi Nasha oraz w biologii matematycznej jako miejsca równowagi ekologicznej ekosystemów. Do najważniejszych osiągnięć zespołu należy konstrukcja teorii Nielsena dla tak zwanych wielowartościowych odwzorowań dopuszczalnych
  7. Zastosowanie uogólnień równania Laxa

  8. Kluczowym problemem pojawiającym się w wielu dziedzinach nauki jest opisanie zachowania w czasie - różnorodnych układów jak np.: zespół kilku gatunków zwierząt w jednym ekosystemie, reagujących ze sobą substancji chemicznych, ruchu mas powietrza i wody, ciał niebieskich, czy zmian kursów akcji na giełdzie. Zjawiska te, po pewnych uproszczeniach, można opisać równaniami różniczkowymi, ale rzadko kiedy równania te dają się rozwiązać. Teraz znaleziono nowe matematyczne narzędzia pozwalające uporać się z tym problemem
  9. Kwantowe przewodnictwo w nanostrukturach metalicznych

  10. Postęp w elektronice związany jest z rozwojem technologii miniaturyzacji. Ostatnio jednak w dalszym zmniejszaniu mikroelementów elektronicznych zaczęły przeszkadzać efekty kwantowe. Powodują one, że np. elektrony, które powinny płynąć niezależnie od siebie, izolowanymi ścieżkami, zaczynają się "widzieć" i oddziaływać ze sobą, zakłócając działanie układu scalonego. Gdyby jednak udało się te zjawiska opanować i wykorzystać, otworzyłoby to drogę do budowy nowej generacji komputerów kwantowych
  11. Widma rentgenowskie ciężkich jonów

  12. Lasery rentgenowskie, kiedy już nauczymy się je budować, zrewolucjonizują   diagnostykę medyczną i badania biologiczne. Dotychczasowe płaskie, czarno-białe  zdjęcia rentgenowskie zostaną zastąpione przez trójwymiarowe hologramy, na których  da się zobaczyć pojedyncze komórki. Aby to było możliwe trzeba znaleźć odpowiednie    źródła promieniowania, czyli jony ciężkich metali, których przemiany energetyczne będą zdolne zapoczątkować akcję laserową w zakresie promieniowania rentgenowskiego
  13. Układy złączy Josephsona

  14. Dokonano sprawdzenia słuszności fragmentu teorii nadprzewodników, przewidującej właściwości nadprzewodzących interferometrów kwantowych, złożonych z wielu złączy Josephsona. W tym celu wykorzystano model złącza typu RSJ (Resistively Shunted Junction Model), który po uzgodnieniu go z danymi doświadczalnymi okazał się przydatny do rozstrzygnięcia wątpliwości teoretycznych. Udowodniono, że w ramach modelu RSJ jedyne stabilne rozwiązanie dla interferometrów złożonych z trzech i czterech złączy Josephsona odpowiada podstawowemu (najniższemu) stanowi interferometru
  15. Synteza mechaniczna kompozytów

  16. Opracowano nową metodę wytwarzania kompozytów metaliczno-ceramicznych, wykorzystując technikę syntezy mechanicznej. Polega ona na mieleniu mieszanin proszków i otrzymywaniu, w wyniku reakcji w stanie stałym, kompozytów o żądanym stosunku objętości fazy metalicznej do ceramicznej. Dodatkową zaletą metody jest możliwość uzyskania nanokrystalicznej struktury kompozytu, w której wielkość kryształów fazy międzymetalicznej i ceramicznej nie przekracza 100 nm, co znacznie poprawia właściwości materiału
  17. Wysokoudarowe tworzywa termoplastyczne

  18. Wytłaczanie reaktywne jest intensywnie rozwijanym, nowoczesnym i jednocześnie wyjątkowo perspektywicznym kierunkiem inżynierii materiałowej. Faktem jest, że stanowi również tańszy sposób otrzymywania tworzyw o pożądanych, "krojonych na miarę" właściwościach, niż synteza nowych rodzajów tworzyw. Wytłaczanie reaktywne ma szereg zalet wynikających z faktu prowadzenia procesu w dwuślimakowej wytłaczarce, która gwarantuje stałą wydajność i ciągłość procesu, oraz w przypadku mieszanin polimerowych możliwość kontroli struktury. Ze względu na brak lotnych rozpuszczalników, proces jest przyjazny dla środowiska. Ponadto czas przebywania reagentów jest kontrolowany
  19. Synteza saponin o działaniu cytostatycznym

  20. Od wielu lat prowadzone są badania mające na celu znalezienie efektywniejszych, skutecznych również wobec komórek opornych, środków do walki z nowotworami. W poszukiwaniu nowych leków przeciwnowotworowych wykorzystywana jest wiedza o molekularnym podłożu powstawania nowotworów. Równolegle do takiego sposobu projektowania leków prowadzone są również poszukiwania nowych substancji o aktywności cytostatycznej wśród produktów naturalnych. Jeden z takich programów, polegający na testowaniu aktywności przeciwnowotworowej wyizolowanych substancji roślinnych lub zwierzęcych, został rozpoczęty na początku lat sześćdziesiątych przez amerykański National Cancer Institute (NCI). W ramach tego programu przebadano już ponad 200 tysięcy związków. Do najbardziej spektakularnych osiągnięć tego projektu należy odkrycie taksolu, związku wyizolowanego z kory cisu krótkolistnego. Dzisiaj taksol i taksoidy, jego zmodyfikowane pochodne, stanowią skuteczne leki w terapii różnych nowotworów
  21. Homologowanie monosacharydów

  22. Monosacharydy to polihydroksy-aldehydy o wzorze ogólnym O=CH-(CHOH)n-CH2OH, gdzie n = 3 dla pentoz lub n = 4 dla heksoz. Homologowanie to otrzymanie na drodze syntezy z niższego homologu, homologu wyższego, O=CH-(CHOH)n+1-CH2OH. Homologowanie, wykorzystujące reaktywność grupy aldehydowej, znane jest w chemii cukrów od dawna (metody Kiliani-Fischera lub Sowdena). Metody te nie nadają się do praktycznej syntezy wyższych homologów cukrów, w szczególności do syntezy heptoz (n = 5) z uwagi na nienaturalne konfiguracje otrzymywanych produktów
  23. Sensory do oznaczania i monitorowania fosforanów w środowisku

  24. Oznaczanie zawartości anionów w naturalnych zbiornikach wodnych i glebie, ściekach miejskich i przemysłowych, stanowi istotne zadanie w kontroli analitycznej ochrony środowiska. Dotyczy to przede wszystkim kontroli poziomu zawartości takich anionów jak: azotany i azotyny a w szczególności fosforany. Wymienione aniony mają szczególne znaczenie ze względu na swoją potencjalną szkodliwość środowiskową dzięki bardzo dobrej rozpuszczalności w wodzie, co prowadzi w konsekwencji do zanieczyszczania zarówno gleby jak i wód pitnych. Efektem zanieczyszczenia tymi związkami jest niepohamowany rozrost bakterii  i glonów w naturalnych zbiornikach wodnych
  25. Naukowe studia nad degradacją papieru
    W styczniu 1995 r. w Bibliotece Narodowej została zorganizowana ogólnopolska konferencja poświęcona degradacji zbiorów bibliotecznych. W prasie codziennej pojawiły się alarmujące tytuły "Umierający Papier" , "Zaginie Quo Vadis" , ale potem zainteresowanie opinii publicznej stopniowo wygasało. W Memoriale zatytułowanym "O Potrzebie Ratowania Dziedzictwa Kultury Polskiej w Zbiorach Bibliotecznych i Archiwalnych XIX i XX wieku" sformułowano zadania i problemy związane z ochroną zbiorów. Na przełomie lat 1996/7, podczas dyskusji prowadzonych w Uniwersytecie Jagiellońskim, podjęto inicjatywę zmierzającą do rozpoczęcia prac nad odkwaszaniem zbiorów w skali kraju, nie czekając na uruchomienie programu rządowego
  26. Formy użytkowe chitozanu
    Od szeregu lat obserwuje się rosnące zapotrzebowanie na opatrunki, które oprócz podstawowych funkcji ochronnych, przyśpieszają proces gojenia się ran lub zastępują skórę pacjenta. Poszukiwanie nowych materiałów opatrunkowych, wynika z potrzeby szybkiego i efektywnego leczenia trudno gojących się ran, zwłaszcza oparzeniowych, ale również ran urazowych, owrzodzeń czy odleżyn
  27. Hydrodynamika barbotażu
    Wiele procesów chemicznych i biologicznych wymaga przepuszczania pęcherzyków gazu przez warstwę cieczy. Proces taki nosi nazwę barbotażu. Reaktory barbotażowe stosowane są w przemyśle chemicznym do prowadzenia reakcji utleniania, chlorowania, uwodorniania i.in., w biotechnologii przy prowadzeniu procesów fermentacji, a także w procesach oczyszczania ścieków, uzdatniania wody itp
  28. Optymalizacja aerozoloterapii
    Jedną z podstawowych form podawania leków do organizmu jest aerozoloterapia. Lek rozpraszany do postaci drobnych kropel cieczy lub cząstek fazy stałej, wdychany jest przez pacjenta i deponując się w odpowiednich miejscach układu oddechowego wywołuje  reakcję organizmu na skutek aktywacji właściwych receptorów, z którymi oddziałuje materiał związku chemicznego, tworzącego lek. Astma i alergie są najszerzej rozpowszechnionymi schorzeniami, które leczy się za pomocą aerozoloterapii. Obecnie ta forma leczenia rozszerzana jest na podawanie leków działających systemowo, np. insulina wziewna
  29. Reakcja środowiska na odpady przemysłowe stosowane w robotach inżynieryjnych
    W czasie powodzi 1997 zniszczeniu lub silnemu uszkodzeniu uległo wiele budowli inżynieryjnych, w tym wały przeciwpowodziowe, nasypy kolejowe i drogi. Ich rekonstrukcja i modernizacja, jak również budowa nowych dróg stwarza zapotrzebowanie na ogromną ilość materiałów. Równocześnie w kraju nagromadzono na składowiskach znaczące ilości odpadów przemysłowych. Stąd możliwość ich wykorzystania, jako cennego surowca w budownictwie inżynieryjnym. Prawie wszystkie odpady przemysłowe, w przypadku nieodpowiedniego ich składowania lub zagospodarowywania, wykazują ujemny wpływ na środowisko, dlatego wykorzystanie ich w budownictwie drogowym powinno być uwarunkowane pozytywnymi wynikami wiarygodnej, wieloletniej prognozy oddziaływania na środowisko Zastosowanie takiej prognozy pozwala na uchwycenie nieliniowego, przesuniętego w czasie uwalniania zanieczyszczeń z odpadów w wyniku przemian biogeochemicznych
  30. Układ membrana-penetrant w procesie permeacji
    Proces permeacji jest wykorzystywany do rozdzielania cieczy dwuskładnikowych za pośrednictwem membran polimerowych. Podczas permeacji ciecz doprowadzana do jednej powierzchni membrany jest oddawana przez drugą jako para, tak, że membrana rozdziela fazę ciekłą penetranta od gazowej. Celem pracy było wyjaśnienie doświadczalne mechanizmu permeacji. W tym celu zaprojektowano i wykonano eksperyment na synchrotronie ELETTRA , przy zastosowaniu metody rozpraszania promieni rentgenowskich pod małymi kątami. Eksperyment ten potwierdził teorię molekularnego przenikania cząsteczek penetranta przez membranę, a zanegował popularny mechanizm permeacji z t.zw. przemianą fazową. 
  31. Mieszalniki alternatywne
    Mieszanie jest jednym z najważniejszych procesów technologicznych. W praktyce powszechnie stosowane są mieszadła obrotowe. Są to urządzenia ciężkie i energochłonne. Alternatywnym sposobem mieszania jest użycie urządzeń wprawianych w ruchy posuwisto-zwrotne. Mają one proste konstrukcje, mało materiało i pracochłonne. Ich upowszechnianie napotyka jednak przeszkody związane z brakiem metod projektowania optymalnych kształtów wkładek mieszających
  32. Wydzielanie kwasów organicznych metodą wymiany jonowej
    Konieczność ochrony środowiska naturalnego przez zmniejszenie uciążliwości i energochłonności procesów przemysłowych oraz ograniczenie ilości odpadów zmuszają do doskonalenia technologii wyodrębniania i oczyszczania produktów biotechnologicznych w fazie pohodowlanej. Wydzielanie kwasów organicznych otrzymywanych na drodze biotechnologicznej z płynu pofermentacyjnego stanowi zawsze duży problem i pochłania znaczną część kosztów prowadzenia procesu, zwłaszcza gdy wymagana jest wysoka jakość i czystość końcowego produktu




BACK