ul. Wspólna 1/3
00-529 Warszawa 53

Przegląd EUREKA

Nr 5(29)/2003

Spis treści:

1   Identyfikacja "objawień" z Medjugorje
Zarówno instytucja Kościoła, jak i osoby prywatne od wieków zajmują się identyfikacją oraz tłumaczeniem zjawisk zwanych „boskimi objawieniami”. Tego rodzaju rozważania znalazły się także w obrębie zainteresowań  Doroty Rafalskiej, której rozprawa doktorska dotyczyła identyfikacji „objawień” z Medjugorje w świetle kryteriów teologiczno-psychologicznych.
2   Edukacyjna biblioteka wirtualna
W społeczeństwie informacyjnym można zaobserwować ogromny przyrost  wiedzy w każdej dziedzinie. Ilość informacji, liczba kanałów informacyjnych i różnorodność nośników informacji ciągle się zwiększa. Wyszukanie i dotarcie do właściwej informacji jest niezwykle trudne. Z drugiej strony rozwój metod i narzędzi technologii informacyjnych powoduje zmiany w tworzeniu, wyszukiwaniu i docieraniu do informacji. Stąd wzrasta rola specjalistów informacji jako doradców w nowoczesnych społeczeństwach.
3   Nowoczesne spojrzenie na Biblię
U progu nowoczesności, w drugiej  połowie XIX wieku, w wyniku ustaleń liberalnej teologii, prac religioznawstwa porównawczego i przyjęcia przez biblistykę nowoczesnego warsztatu naukowego nastąpił wzrost zainteresowań tekstem Biblii. Zaowocowało to wystąpieniem licznych motywów biblijnych w sztuce i literaturze tamtych czasów. Kontynuacji tej modernistycznej lektury Biblii szukać można w wielkiej literaturze europejskiej: „Mistrzu i Małgorzacie” Bułhakowa, „Ewangelii według Jezusa Chrystusa” Saramago i „Ostatnim kuszeniu Chrystusa” Kazantsakisa.
4   Karol Ludwik Koniński
Karol Ludwik Koniński (1891–1943), znany jest w polskiej tradycji pisarskiej jako ważny publicysta i krytyk literacki dwudziestolecia międzywojennego, interesujący nowelista oraz autor dzienników i medytacji, w których dominuje problematyka filozoficzno-religijna.
5   Słowotwórstwo historyczne
Zrozumienie zjawisk aktualnie dziejących się w języku polskim wymaga zdystansowania się wobec rzeczywistości i spojrzenia na język z uwzględnieniem jego historii. W tym celu katowicki zespół zbudował syntetyczny obraz systemu słowotwórczego staropolszczyzny XII - XV wieku, dający się porównać ze słowotwórstwem współczesnej polszczyzny. Pozwala to odróżnić przejściowe mody językowe od trwałych tendencji rozwojowych.
6   Potoczna odmiana współczesnej polszczyzny
W obszernej monografii “Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny” została przedstawiona odmiana potoczna współczesnego języka polskiego w opozycji do standardowej. Potoczną formą języka posługują się ludzie na co dzień, a media i literatura piękna wykorzystują ją do celów perswazyjnych i estetycznych. Opracowanie to może się więc przydać nauczycielom, dziennikarzom, kapłanom, aktorom i twórcom reklam.
7   Zasób wyrazowy słownika języka polskiego
Od prawie 50 lat zespół tworzący Pracownię Historii Języka Polskiego w Zakładzie Językoznawstwa IJP PAN pracuje nad Słownikiem języka polskiego XVII i pierwszej połowy XVIII wieku. To monumentalne dzieło jest oczekiwane przez szeroko rozumiane środowisko humanistyczne. Słownik ten bowiem nie tylko wypełni lukę w leksykografii, ale także ma szansę być wszechstronną i cenną pomocą w pracy naukowej, dydaktycznej, literackiej itp. Dotychczas ukazał się tom I z hasłami na literę A, obejmujący 5 zeszytów, suplement i indeks zgromadzonych na tę literę wyrazów. Słownik będzie zawierał wyrazy odmienne, znaczące (rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek) z pominięciem nazw własnych i przymiotników odnazwowych. Wyrazy posiłkowe (spójniki, partykuły, przyimki itp.) i wszystkie nazwy własne oraz przymiotniki odnazwowe będą dołączane do poszczególnych tomów w postaci indeksów. 
8   Współczesna literatura Omanu
Wydarzenia ostatnich lat i miesięcy ogromnie zwiększyły zainteresowanie kulturą krajów arabskich. Nagle okazało się, że to, co myślą i czują mieszkający tam ludzie ma i będzie mieć w przyszłości znaczący wpływ na nasze życie. Książka pt. “Modern Poetry and Prose of Oman. 1970-2000” wydana w Krakowie w 2002 roku w języku angielskim, wypełnia jedną z wielu białych plam niewiedzy w tej dziedzinie.
9   Stereotyp a schemat
Stosunki międzygrupowe zależą od wizerunku „innego”, który nie może być nigdy w pełni trafny. Duży jest więc zakres dowolności w ocenach tego, jacy są Amerykanie, Arabowie, kobiety czy Niemcy. Powstają opinie i przekonania zwane zwykle „stereotypami”. Jednak stereotyp to struktura sztywna, a obserwacje wskazują, że przekonania mogą być sztywne lub też mogą podlegać zmianom. Rozróżnienie między stereotypem a schematem ma znaczenie dla możliwości i doboru metod ich modyfikowania oraz dla formułowania prognoz społecznych.
10   Media w edukacji niewidomych
Jak przedstawia się dostęp do mediów polskich szkół średnich kształcących osoby niewidome? W jaki sposób media wykorzystywane są w edukacji osób niewidomych? Jakie oczekiwania w zakresie dostępu do mediów oraz ich wykorzystania mają uczniowie i nauczyciele? Te i inne pytania leżały u podstaw badań, jakie przeprowadzono w Polsce w 2001 roku.
11   Puchary dzwonowate w strefie bałtyckiej
Społeczeństwa zamieszkujące w drugiej połowie trzeciego tysiąclecia przed Chrystusem tereny nad południowo-zachodnim Bałtykiem (od Jutlandii po deltę Wisły) uczestniczyły w wielkim ruchu społeczno-kulturowym zwanym przez archeologów fenomenem Pucharów Dzwonowatych. 
12   Ludność neolityczna w południowopolskiej strefie lessowej
Odkrycia w Zawarży w województwie świętokrzyskim wskazują, że istniejąca tam osada powstała w około połowie IV tysiąclecia p.n.e. Trwała ona jednak zaledwie ok. 20 lat, po czym jej mieszkańcy przenieśli się gdzie indziej, zasypując, z nieznanych bliżej przyczyn, użytkowane przez nich obiekty. Jednak relikty ich pobytu w tym miejscu są świadectwem specyficznej kultury.
13   Badania archeologiczne Ślęży
Potężny masyw Ślęży, zwany Śląskim Olimpem, leżący na skraju Niziny Śląskiej, kojarzy się najczęściej z miejscem kultu pogańskiego, o czym na początku XI wieku pisał biskup merseburski i kronikarz Thietmar. Mimo trwających ponad 200 lat badań i poszukiwań, stan rozpoznania terenu nadal pozostaje niezadowalający. Opracowanie dawniej odkrytych materiałów i pozyskanie nowych przyczynia się do stworzenia pełniejszego obrazu osadnictwa w pradziejach i średniowieczu.
14   Symbol narodowy i obiekt kultu
Przedmiotem pracy doktorskiej Anny Niedźwiedź pt. „Matka Boska Częstochowska – obraz i postać. Dawne i współczesne znaczenia i konteksty w mitologii narodowej i kulturze popularnej”, jest analiza religijności oraz potocznych wyobrażeń związanych z wizerunkiem jasnogórskim. Interpretacja skupia się na dwóch zasadniczych wymiarach, w których funkcjonuje obraz Matki Boskiej Częstochowskiej –na wymiarze  narodowym i religijnym.
15   Transport białek w komórce drożdży
Ubikwitynacja jest to proces modyfikacji białek polegający na przyłączeniu jednej lub wielu cząsteczek polipeptydu ubikwityny. Zmiany w ubikwitynacji białek są często elementem patogenezy chorób genetycznie uwarunkowanych oraz chorób nowotworowych. Najlepiej zbadaną rolą ubikwitynacji jest usuwanie z komórki białek regulatorowych przez kierowanie ich do degradacji. Proces ten jest również istotny w endocytozie białek błony komórkowej. Drożdże są doskonałym organizmem modelowym do badania tych zagadnień ze względu na krótki czas generacji, łatwość manipulacji genetycznych i małą zmienność ewolucyjną wielu genów.
16   Genealogia troci
Troć jest ważnym gatunkiem użytkowym. Forma morska tej ryby odbywa coroczne wędrówki z żerowisk w morzu do górnych części rzek na tarło. W Polsce, podobnie jak w innych krajach, jest prowadzone intensywne zarybianie w celu  utrzymania liczebności populacji i wielkości połowów troci. Każdego roku 4,5 miliona sztuk narybku jest wypuszczanych do polskich przybrzeżnych rzek uchodzących do morza. Jednak do tej pory nie było dostatecznie efektywnego sposobu sprawdzania skuteczności zarybiania.
17   Wykorzystanie i ochrona podmiejskich obiektów wodnych
Z uwagi na ogromną antropopresję i dynamikę przekształceń środowiska zachodzących w strefie podmiejskiej Łodzi badania hydrograficzne na tym terenie mają znaczenie modelowe. Szczególnie ważne i interesujące mogą być przemiany związane z budową i eksploatacją autostrady. Analizy te stwarzają, być może niepowtarzalną, okazję do prześledzenia kierunków zmian stosunków wodnych na terenach sąsiadujących z tego typu obiektami i opracowania dla takich inwestycji strategii postępowania w zakresie ochrony wody i obiektów wodnych.
18   Dni burzowe w Polsce
Celem badań było określenia wpływu jaki może wywierać cyrkulacja atmosferyczna nad Europą na występowanie dni z burzą na obszarze Polski. Pogłębiło to dotychczasową wiedzę klimatologiczną dotyczącą zjawiska burzy, szczególnie w odniesieniu do cyrkulacji atmosfery w skali kontynentu. Uzyskane wyniki pozwalają lepiej przewidywać wystąpienie gwałtownej burzy i zmniejszać związane z tym zagrożenia.
19   Obszary chronione - dotknięte klęską powodzi
Kataklizmy powodziowe na ziemiach Polski mają bogatą ponad 1000-letnią historię. Jedna z najgroźniejszych wydarzyła się już w 998 r. i w następstwie spowodowała klęskę głodu. Katastrofalne powodzie odnotowano w 1486 r. w Krakowie, w 1886 r. na niżu polskim oraz w 1936 r. na południu kraju. Do najgroźniejszych w ostatniej dekadzie należały powodzie z lat 1997-1998 oraz 2001 r. Wraz z przepływającą falą powodziową przedostało się do środowiska wiele zanieczyszczeń chemicznych, zmniejszyło się też natlenienie wody w rzekach. Spowodowało to znaczne zmiany w szacie roślinnej i faunie obszarów przyrodniczo cennych, zwłaszcza niektórych obszarów chronionych.
20   Biodegradacja zanieczyszczeń organicznych gleby
Intensywna działalność zarówno obecnych jak i byłych baz wojskowych, jednostek przemysłu obronnego, chemicznego, petrochemicznego oraz transportu spowodowała silne zanieczyszczenie gleby węglowodorami alifatycznymi, cyklicznymi i aromatycznymi oraz ich pochodnymi (oleje, smary, PAH, PCB, środki wybuchowe). Związki takie mają w większości charakter hydrofobowy - są nierozpuszczalne w wodzie i nie są przyswajalne dla organizmów glebowych, dlatego rezydują w glebie przez długi czas. Dotychczas najbardziej efektywnym sposobem oczyszczania gleb z takich związków było przemywanie ich roztworami substancji powierzchniowo czynnych lub (w przypadku dużego zanieczyszczenia) rozpuszczalnikami. Powodowało to często jedynie przesunięcie zanieczyszczeń w głąb gleby, przy jednoczesnym zahamowaniu jej aktywności biologicznej.

21   Dynamika wypalania nieleśnych zbiorowisk roślinnych

Corocznie w okresie wczesnowiosennym obserwuje się w Polsce masowe wypalanie wyschniętej roślinności na łąkach, nieużytkach i w szuwarach nadbrzeżnych. W środkach masowego przekazu prowadzona jest kampania propagandowa przeciwko tego typu działaniom. Jako jeden z głównych argumentów, poza zagrożeniem pożarowym, podawana jest duża szkodliwość ekologiczna wypalania.

22   Elektrochemiczne wydzielanie wodoru ze stałych elektrolitów
Elektrochemiczne wydzielanie wodoru jest jednym z najważniejszych i najczęściej badanych procesów elektrodowych, ponieważ jednym z jego etapów jest przeniesienie protonu - jedna z najpowszechniejszych w przyrodzie reakcji chemicznych. W szczególności, proces ten dotyczy elektrolitycznego otrzymywania wodoru z wody oraz utleniania wodoru w niskotemperaturowych ogniwach paliwowych.
23   Membrany poliuretanowe
Techniki membranowe należą do grupy najbardziej dynamicznie rozwijających się technologii, znajdując coraz szersze zastosowanie w różnych dziedzinach gospodarki oraz życiu codziennym. Jedną z nowszych technik membranowych, stosowaną do rozdziału mieszanin cieczy jest perwaporacja. Ze względu na brak odpowiednich materiałów membranowych spełniających wymagania dotyczące parametrów transportowych i eksploatacyjnych, jej praktyczne wykorzystanie ograniczone jest jak dotąd głównie do odwadniania etanolu. Czynnikiem istotnie hamującym rozwój tej techniki jest również konieczność dopasowywania materiału membranowego każdorazowo do rodzaju i stężenia rozdzielanej mieszaniny, przy jednoczesnym braku teorii wiążącej strukturę materiału z jej właściwościami transportowymi.
24   Komputerowe wspomaganie decyzji
Doskonalony od 30 lat system wspomaganej diagnostycznej analizy i projektowania systemów zarządzania – Diana, jest systematycznie wykorzystywany do reorganizacji kolejnych obiektów przemysłowych i administracyjnych. System Diana wykrywa patologie struktur biurokratycznych i dotychczas z powodzeniem zastosowano go m.in. w Narodowym Banku Polskim i zakładach FSO “Deewoo”. Tuż przed ostatnią reformą urzędów centralnych, w ramach projektu celowego KBN, Dianę wykorzystywano w Głównym Urzędzie Ceł.
25   Komputeryzacja sieci wodociągowej
W różnych przedsiębiorstwach wodociągowych w Polsce opracowuje się i stosuje mapy numeryczne sieci, modele hydrauliczne i systemy monitoringu. Są to jednak niezależne programy, funkcjonujące w sposób autonomiczny i to powoduje, że nie wykorzystuje się wszystkich możliwości jakie może dać integracja tych programów w jeden system. W ramach projektu celowego KBN stworzono całkowicie oryginalny, zintegrowany system komputerowy dla wodociągów miejskich Rzeszowa.




BACK