ul. Wspólna 1/3
00-529 Warszawa 53

prof. dr hab. Sławomir Kadrow,
Instytut Archeologii i Etnologii PAN,
ul. Sławkowska 17, 31-016 Kraków,
e-mail:slakad@pro.onet.pl

Oraz mgr Elżbieta Trela
Muzeum Archeologiczne w Krakowie
e-mail: elzbieta.trela@ma.krakow.pl




OSADY KULTURY TRYPOLSKIEJ W BILCZU ZŁOTYM

Bilcze Złote położone jest w obwodzie tarnopolskim na Ukrainie (niegdyś we wschodniej Galicji). Odkryto tam i przebadano dwa miejsca zasiedlane przez ludność z epoki miedzi. Jedno z nich, nazywane Ogrodem, ulokowane w dolinie rzeki Seret, głęboko rozcinającej Wyżynę Podola, okazało się typową wsią zamieszkiwaną w okresie od 4000 do 3500 lat p.n.e. Dominowały tam piętrowe domy (tzw. płoszczadki) zbudowane z drewna i gliny. Ludność zajmowała się uprawą roli, hodowlą bydła, owiec i świń oraz rzemiosłem, w tym wyrobem narzędzi z krzemienia, kości i z miedzi.
Charakterystycznym dziełem tych ludzi są doskonałej jakości naczynia ceramiczne, malowane czarną, czerwoną i białą farbą. Oprócz najczęściej występujących ornamentów geometrycznych, spotykane też są malowane figury ludzi i zwierząt oraz schematyczne przedstawienia roślin. Zaawansowana technicznie metalurgia miedzi oraz wysoki poziom artystyczny i technologiczny garncarstwa zdecydowanie wyróżniały cywilizacyjnie ludność kultury trypolskiej pośród wszystkich populacji ówczesnej Europy.
Najważniejszym wynikiem przeprowadzonych analiz okazało się ustalenie charakteru i chronologii obiektów znalezionych w gipsowej jaskini Werteba, położonej na płaskiej wysoczyźnie lessowej, oddalonej o kilka kilometrów na wschód od Ogrodu. W wąskich, niskich i bogato rozgałęzionych korytarzach jaskini odkryto ponad tysiąc bogato zdobionych naczyń ceramicznych lub ich fragmentów kilkadziesiąt narzędzi krzemiennych i ponad 70 glinianych figurek ludzkich. Przedmioty te znajdowały się w najtrudniej dostępnych zakamarkach jaskini, której istotną cechą były trudności z odpowiednią wentylacją skomplikowanej sieci korytarzy. Zabytki starannie dobierane i deponowane w jaskini przez około tysiąc lat (3500 – 2500 lat p.n.e.), ze względu na swój wotywny charakter i doskonały stan zachowania wskazują na kultowy charakter tego miejsca. Potwierdza to obecność licznych naczyń pochodzących m.in. z środkowego Podnieprza, środkowego i dolnego Naddniestrza, a nawet z Lubelszczyzny.
Funkcjonowanie tego miejsca zamarło około 2500 roku p.n.e. i wiązało się z upadkiem miejscowych populacji rolniczych, które ustąpiły miejsca ruchliwym grupom pasterzy.

(K.T.L.)

 Spis dziedzin i dyscyplin



BACK