ul. Wspólna 1/3
00-529 Warszawa 53

Przegląd EUREKA

Nr 6(30)/2003

Spis treści:

1   Człowiek jako podmiot i przedmiot władzy
Fenomen władzy budzi stałe kontrowersje i fascynacje. Jest tak być może dlatego, że przez długi okres dojrzewania człowiek podlega kontroli rodziców, lekarzy, nauczycieli, duchownych, etc., zaś pozostała część jego życia to pasmo prób odzyskania władzy nad sobą, a nierzadko też narzucenia jej innym. Jednak próba stworzenia jednolitej teorii władzy jest przedsięwzięciem poznawczo bezpłodnym.
2   Estetyka i znaczenie reklamy
Reklamy jest coraz więcej i ma ona coraz większe znaczenie. Media stały się zasadniczym źródłem informacji, a istniejąca w nich reklama jest skutecznym sposobem wpływania na ludzkie decyzje. Reklamować można wszystko: przedmioty, poglądy polityczne, wartości moralne, wzory zachowań, idee (ideologie), wzory życia rodzinnego, ludzi. Poprzez media ogólnokrajowe (lub globalne) istnieje możliwość dotarcia do milionów odbiorców, przez co oddziaływanie reklamy można nazwać masowym.
3   Filozofia odpowiedzialności XX wieku
Przeprowadzone badania wykazały, iż w XX wieku dokonały się znaczące zmiany w sposobie doświadczania i rozumienia fenomenu odpowiedzialności, prowadzące do istotnego przeobrażenia samego jej pojęcia. Zmiany te nie są jednak powszechnie dostrzegane, toteż w słownikach i w encyklopediach najczęściej pokutuje jeszcze dotychczasowe jej rozumienie zdominowane przez prawniczy punkt widzenia.
4   Edukacja w Śląskich Gimnazjach XVI-XVIII wieku
Celem studium jest ukazanie na przykładzie Śląska ważnej roli starych szkół humanistycznych w wielowiekowej edukacji dawnych pokoleń mieszkańców tego wyjątkowego regionu. Wychowanie w kulturze humanistycznych wartości chrześcijaństwa realizowane było w szkole i w środowisku pozaszkolnym w ścisłym współdziałaniu z instytucjami kościelnymi przy pomocy tak ważnych narzędzi jak druk, książka i biblioteka oraz teatr szkolny.
5   Intonacja polszczyzny
Nietrudno dostrzec, że te same słowa wypowiedziane w różny sposób – z różną melodią, barwą głosu, w różnym tempie, wyżej lub niżej – mogą nieść całkowicie odmienne znaczenie. Znaczenie to zależy, oczywiście, od sytuacji, w jakiej padły. Określona intonacja może ułatwić  zrozumienie i interpretację wypowiedzi. Często niesie ona ładunek emocjonalny i informacje o postawie mówcy wobec słuchacza lub przedmiotu wypowiedzi. Czynimy z niej codzienny użytek ironizując, karcąc lub starając się wywrzeć na kimś wrażenie osoby wesołej czy nieśmiałej. Ale operujemy nią świadomie tylko w ograniczonym zakresie: może ona zdradzać emocje czy postawy wbrew naszej woli.
6   Teksty public relations
Głównym powodem podjęcia badań nad piśmiennictwem public relations (PR) było głębokie przekonanie o potrzebie analizy nowych w polskiej rzeczywistości metod komunikowania i zbadania mechanizmów adaptacyjnych istniejących już gatunków w zmienionych warunkach pragmatycznych. 
7   Osady kultury trypolskiej w Bilczu Złotym
Celem projektu było opracowanie bogatych materiałów zabytkowych, pozyskanych jeszcze w XIX wieku w miejscowości Bilcze Złote przez hrabiego Ossowskiego, a znajdujących się obecnie w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Krakowie. W wyniku analiz stwierdzono, że około 3500 lat p.n.e. jaskinia Werteba stała się ważnym centrum kultu, skupiającym praktyki rytualne społeczności zamieszkujących obszary w promieniu 300 kilometrów.
8   Nowe peptydy antybakteryjne u owadów
Konsekwencją zbyt częstego, lekkomyślnego i niekontrolowanego stosowania antybiotyków w medycynie oraz w hodowli zwierząt jest coraz szybsze rozprzestrzenianie się szczepów mikroorganizmów patogennych odpornych na konwencjonalne leczenie. Problem  narastającej lekooporności jest jedną z przyczyn dynamicznego rozwoju dziedzin z pogranicza nauk biomedycznych, biotechnologicznych i farmakologicznych, które zajmują się poszukiwaniem i charakterystyką naturalnych peptydów zdolnych do zabijania bakterii. Substancje te są niezwykle szeroko rozpowszechnione w świecie roślinnym i zwierzęcym. Cechują się one wysoką skutecznością bowiem działają na błony komórek bakteryjnych, wykazując niską specyficzność i tym samym szerokie spektrum działania. 
9   Diageneza piaskowców górnego karbonu
Cechy fizyczne (głównie porowatość i przepuszczalność) stanowiące o wartości osadów jako potencjalnych zbiorników złóż ropy naftowej i gazu ziemnego są nierozłącznie związane z naturą procesów działających po ich depozycji, a więc z przebiegiem procesów diagenezy. 
10   Historia skał w bloku przedsudeckim
Łańcuchy gór są efektem złożonego procesu geotektonicznego (orogenezy), na który składają się pionowe i poziome przemieszczenia, połączone z  deformowaniem skał oraz ich przemiany mineralne pod wpływem ciśnienia i temperatury (metamorfizm). Skały są zatem nośnikiem informacji o warunkach dynamicznej i ciśnieniowo-termalnej ewolucji skorupy ziemskiej. Dokładnego odczytu takich informacji dostarczyły badania kompleksu skalnego wschodnich obszarów Sudetów.
11   Ocena przepływów powodziowych
Mankamentem współczesnych technik szacowania częstotliwości występowania powodzi jest ich oderwanie od fizyki i bazowanie na hipotetycznych założeniach. Dlatego postanowiono zaadoptować dla potrzeb analizy częstotliwości powodzi trzy formy propagacji fali powodziowej. Ostatecznie otrzymano rozwiązania, które z pozytywnym skutkiem przetestowano na rzekach polskich i amerykańskich.
12   Egzystencja glonów w zbiornikach wodnych
Zasiedlanie i egzystencja glonów w każdym środowisku wodnym jest ściśle zależna od wymagań ekologicznych danego taksonu oraz związków w jakich pozostaje w całym ekosystemie. Prezentowane dane obejmują badania prowadzone w różnych siedliskach zbiorników wodnych, które podlegały i nadal podlegają modyfikującej działalności człowieka.
13   Grzyby glebowe w ochronie środowiska
Rodzaj Trichoderma jest nie tylko jednym z powszechnie izolowanych z różnych siedlisk grzybem glebowym, ale także znanym mikroorganizmem wykorzystywanym w biologicznej ochronie roślin przed chorobami. Rodzaj ten łączy w sobie bowiem wiele cech dobrego antagonisty, do których należą szybki wzrost, obfite zarodnikowanie, tworzenie substancji o dużej aktywności przeciwgrzybowej (głównie antybiotyków peptydowych), produkcja enzymów hydrolitycznych i celulolitycznych, możliwość rozwoju na wielu substratach oraz zdolność do pasożytnictwa.
14   Biomonitoring radioaktywnych skażeń środowiska
W badaniach skażeń radioaktywnych środowiska pojawia się problem reprezentatywności pobranych próbek. Jak zmieniłyby się wyniki, jeśli pobralibyśmy próbkę, np. glebę metr dalej? Trzeba więc pobrać wiele próbek na danym terenie. Z drugiej strony oznaczania śladowych aktywności plutonu, ameryku i 90Sr są bardzo praco- i czaso- chłonne. Stąd zrodził się pomysł wykorzystania owadów do tych badań. Odławiane, np. do pułapek feromonowych, setki osobników mogły uchodzić za dobrze uśrednioną, reprezentatywną dla danego obszaru próbkę. Jednakże nie była znana skala przenikania zotopów promieniotwórczych do wybranych gatunków. Założono, że izotopy przenikają drogą pokarmowa, za pośrednictwem roślin, stąd i rośliny były przedmiotem badań.
15   Przepływ genów przez wyspowe populacje ślimaków
W celu zapewnienia przetrwania pierwotnej fauny na obszarach zmienionych działalnością człowieka postuluje się pozostawienie odpowiednio rozmieszczonych, nie zmienionych siedlisk, tzw. stepping stones, leżących na tyle blisko siebie, aby umożliwić wymianę genów, czyli efektywną migrację zwierząt pomiędzy takimi “wyspami”. Jednak jak dotąd niewiele zrobiono, aby sprawdzić jak bliskie muszą być kolejne “wyspy”, aby przepływ genów był wystarczający.
16   Mikroflora gleby i powietrza  w strefie składowania odpadów
Duże składowisko odpadów komunalnych stanowi poważne zagrożenie sanitarne dla środowiska i zdrowia człowieka. Uzyskane wyniki mogą być podstawą do kwestionowania strategii lokalizacji składowisk odpadów komunalnych w gęsto zaludnionych obszarach,  i wskazują na potrzebę wprowadzenia regularnych monitoringowych badań mikrobiologicznych w ich sąsiedztwie.
17   Nadpasożyty grzybów Erysiphales
Grzyby z rzędu Erysiphales to jeden z najgroźniejszych sprawców chorób roślin. Zagrażają one unikatowym zespołom rdestnicy lśniącej i nitkowatej, poryblinu, lobelii jeziornej oraz kwaśnej buczynie niżowej, rosnącym w Drawskim Parku Krajobrazowym. Aby oszacować zagrożenie i możliwości uniknięcia epidemii zbadano gatunki grzybów występujące na wymienionych roślinach. Brak obecności nadpasożytów chorobotwórczych grzybów i ekspansję nowych gatunków można uznać za sygnał niepokojący.
18   Zagrożona dzika kaczka – krzyżówka
Przyrodnicy i ornitolodzy coraz częściej donoszą o zmniejszaniu się liczebności różnych gatunków ptaków i ssaków uważanych przez wiele lat za pospolite, jak np. zając szarak i niektóre ptaki wodno-błotne. Niewiele jednak wiadomo o przyczynach tego niepokojącego zjawiska. Ten stan rzeczy był powodem podjęcia badań, których celem było określenie kondycji ciągle jeszcze pospolitego, łownego gatunku kaczki krzyżówki.
19   Kontrola warstw krzemowych
Zakład Cemat Silicon S.A. jest jedynym w kraju producentem płytek krzemowych z warstwami epitaksjalnymi, a 98% produkcji jest eksportowane do krajów wysokorozwiniętych - USA, Japonii, Taiwanu, Niemiec. Wzrost wymagań odbiorców spowodował konieczność dokonywania precyzyjnej kontroli jakości tych wyrobów, a w konsekwencji potrzebę dysponowania odpowiednią aparaturą kontrolno - pomiarową.
20   Synteza fosforku indu
Fosforek indu jest ważnym materiałem półprzewodnikowym, używanym do wytwarzania bardzo szybkich elementów elektronicznych, np. układów scalonych do transmisji danych z szybkością 40 Gb/s. W tej chwili występuje na świecie deficyt tego materiału. W ramach realizacji projektu celowego zostało opracowane stanowisko technologiczne z wysokociśnieniowym reaktorem, sterowane komputerowo, pozwalające ma wytwarzanie  polikryształów fosforku indu.

21   Spawanie elektronowe tłumików

Tłumiki drgań skrętnych stosowane w nowoczesnych silnikach wysokoprężnych narażone są na coraz większe obciążenia. Jednocześnie wymaga się od nich większej trwałości i niezawodności. Jedynym z newralgicznych procesów technologicznych jest sposób zamykania tłumika. W nowoczesnych procesach produkcji stosuje się do tego celu spawanie wiązką elektronową lub laserową. W ramach projektu celowego opracowana została specjalizowana spawarka elektronowa.

22   Przemiany olejów pod wpływem tarcia
Wymagania techniczne i ekologiczne stawiane nowoczesnym środkom smarowym doprowadziły do coraz szerszego stosowania olejów syntetycznych i roślinnych. Poprawa walorów ekologicznych stosowanych obecnie olejów smarowych wymaga jednak znajomości kierunków przemian fizykochemicznych jakim ulegają składniki smaru pod wpływem tarcia. Poznanie tych zjawisk umożliwia opracowywanie nowych dodatków uszlachetniających.
23   Wzbogacanie mieszanin gazowych w metan
Problem utylizacji i ograniczenia emisji metanu, ma niezwykle istotne znaczenie, zarówno z punktu widzenia redukcji efektu cieplarnianego jak i ze względów czysto ekonomicznych. Tak więc przedmiotem badań był proces uszlachetniania mieszanin o szerokim zakresie stężeń metanu ( w szczególności gazów kopalnianych) metodą adsorpcji zmiennociśnieniowej (PSA).
24   Sen bez oddechu
Zespół Snu z Bezdechami (z ang. Sleep Apnea Syndrom) to schorzenie, które dotyka ponad 1,5% populacji i wciąż wykazuje tendencję rosnącą. Patologia ta jest ciężką chorobą powodującą przewlekłe niedotlenienie organizmu z wszystkimi jego konsekwencjami, którymi są nadciśnienie, choroba niedokrwienia serca i występowanie senności dziennej, szczególnie niebezpiecznej u kierowców.




BACK