ul. Wspólna 1/3
00-529 Warszawa 53

Przegląd EUREKA

Nr 3 (37) /2004

Spis treści:


Dziedzina 2 - Nauki Społeczne, Ekonomiczne i Prawne

1.Budżet  w rozwiązaniach ustrojowych państw współczesnych
Rozwiązania ustrojowe odnoszące się do instytucji budżetu państwa w wybranych państwach: (Niemczech, Francji, Włoszech, Szwecji i Czechach oraz Finlandii, Portugalii, Grecji i Hiszpanii),była głównym celem prowadzonej analizy.. Okazjonalnie przedmiotem rozważań były kwestie wiążące się z budżetem państwa także w Japonii i Stanach Zjednoczonych. W ramach projektu ujęto również rozwiązania budżetowe obowiązujące w ramach Unii Europejskiej.
2.Wiedza a gospodarka
Korzenie zacofania Polski, od dawna uważanej za peryferie Europy mają bardzo stary rodowód. Niską pozycję jaką zajmuje Polska w różnych współczesnych rankingach i porównaniach międzynarodowych można wiązać z procesami historycznymi jakie miały miejsce w przeszłości – 200, 300, a nawet 500 lat temu. Wyniki prac naukowo-badawczych na ten temat opublikowane zostały w formie książki pt. “Wiedza a wzrost gospodarczy” pod redakcją Leszka Zienkowskiego wydanej w roku 2003 przez Wydawnictwo naukowe Scholar.
3.Konkurencyjność polskiego sektora żywnościowego
Badania prowadzono na trzech poziomach konkurencyjności: (1) gospodarka narodowa (podejście makroekonomiczne, (2) sektor (podejście branżowe), (3) firma (podejście mikroekonomiczne). Analizy konkurencyjności wewnętrznej rolnictwa doprowadziły do wniosku, że w latach 1992-2002 rolnictwo polskie utraciło znaczącą część swojej zdolności konkurencyjnej wobec innych działów i podsektorów. Wyraża się to w malejącym udziale rolnictwa w podziale wartości dodanej brutto. W wyniku re-transferu wartości dodanej, rolnictwo polskie słabnie wewnątrznie, co obniża jego szanse w konkurencji zewnątrznej.
4.Kobiety wiejskie w procesie zmian systemowych
Ukazanie specyfiki wiejskiej trzech torów autorealizacji kobiet – w zawodzie, w rodzinie i w środowisku, stanowiło cel projektu badawczego. Determinanty tej specyfiki są złożone. Należy do nich wysoki udział żeńskiej siły roboczej w produkcji rolnej w Polsce, kluczowa pozycja matek wiejskich w reprodukcji ludności ze względu na wyższy przyrost naturalny na wsi i częstszą wielodzietność, wyższa w stosunku do mężczyzn stopa bezrobocia kobiet na wsi zarówno rejestrowanego, jak i ukrytego, trudności w zakresie realizacji roli rodzinnej kobiet wiejskich, co wynika z niedostatków infrastruktury i z braku adekwatnych do potrzeb świadczeń socjalnych.
5.Oszczędności na starość
Głównym celem projektu realizowanego od końca 1998 r., czyli od wprowadzenia reformy systemu zabezpieczeń społecznych w Polsce był monitoring postaw i zachowań w zakresie zabezpieczenia okresu starości. Zrealizowane prace umożliwiły przeprowadzenie analizy porównawczej postaw wobec  samozabezpieczenia się oraz realnych możliwości w tym zakresie polskich gospodarstw domowych w okresie 1998-2001.

Dziedzina 4 - Nauki Biologiczne, Nauki o Ziemi i Ochrona Środowiska

1.Wysokogórska flora mchów
Celem projektu było zbadanie flory mchów współcześnie występujących w obrębie dwóch polodowcowych kotłów położonych w szczytowej partii zachodnich Karkonoszy. Badania obejmowały zróżnicowanie gatunkowe, częstość występowania oraz wymagania ekologiczne co do rodzaju skały, wysokości, ekspozycji i typu zbiorowiska roślinnego a także ocena stopnia zagrożenia flory mchów wysokogórskich.
2.Biosynteza i magazynowanie witaminy B1 w nasionach roślin
Tiamina (witamina B1) jest substancją niezbędną dla rozwoju wszystkich organizmów  – od bakterii do człowieka, ale tylko bakterie, grzyby i rośliny zachowały zdolność jej syntezy. Niedobór tiaminy w organizmie ludzkim prowadzi do poważnych zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego, spowodowanych niskim poziomem estru difosforanowego tiaminy, który pełni funkcję koenzymu dla szeregu kluczowych enzymów zaangażowanych w  głównych szlakach metabolicznych. Podstawowym  źródłem pożywienia bogatym w tę witaminę są nasiona roślin. Badanie procesów jej biosyntezy i magazynowania w nasionach, jak również czynników mających wpływ na te procesy, może wnieść wkład w opracowanie  odpowiednich programów żywieniowych  jak również pomóc w optymalizacji warunków uprawy roślin.
3.Wytwarzanie ciepła w tkance tłuszczowej chomika
Badania przeprowadzone na trzech gatunkach zwierząt mających możliwość okresowego zapadania w stan odrętwienia - chomiku syberyjskim i syryjskim oraz nietoperzu nocku rudym wykazały, że u wszystkich trzech gatunków bezdrżeniowa produkcja ciepła (NST) w brunatnej tkance tłuszczowej (BAT) odgrywa bardzo istotną rolę podczas wybudzania z odrętwienia, zapewniając intensywną produkcję ciepła w krótkim czasie. Wydajność tego procesu zależy od dobowych i sezonowych warunków oświetlenia.
4.Wiek szczątków ptaków z plejstocenu
Badania zmian klimatu na obszarze Polski w okresie czwartorzędu, prowadzone są z zastosowaniem metod paleobotanicznych (analizy kopalnych szczątków roślinnych), paleozoologicznych (opartych na znajomości kopalnej fauny) lub sedymentologicznych, uwzględniających skład i sposób depozycji osadów. Podstawą metody rekonstrukcji temperatur panujących w przeszłości geologicznej jest rozpoznanie przynależności gatunkowej kości ptaków, pochodzących z warstw osadów czwartorzędowych.
5.Polskie cele polityki regionalnej
Celem projektu była analiza różnic poziomu rozwoju regionalnego Polski w układzie obowiązujących w państwach członkowskich Unii Europejskiej jednostek NUTS, służących do klasyfikacji jednostek terytorialnych, przy jednoczesnym odniesieniu tego stanu do zróżnicowania regionalnego państw członkowskich Unii Europejskiej. Uzyskane wyniki umożliwiają pełną i obiektywną ocenę podejmowanych w Polsce działań związanych z wdrażaniem nowego modelu polityki regionalnej.

Dziedzina 6 - Nauki Rolnicze i Leśne

1.Mutageneza indukowana w rzepaku ozimym

Rozwój upraw rzepaku w Polsce i na świecie wiąże się z ulepszaniem składu chemicznego kwasów tłuszczowych w oleju rzepakowym.  W latach 70. wyhodowano odmianę rzepaku o obniżonej do ok. 2% zawartości niepożądanego kwasu erukowego. Znacznie zwiększono przy tym zawartość nienasyconego kwasu oleinowego i sumę kwasów wielonienasyconych: linolowego i linolenowego, dzięki czemu uzyskuje się olej jadalny o bardzo wysokiej wartości żywieniowej, a śruta poekstrakcyjna jest dobrą paszą dla zwierząt. Niezbędne są jednak dalsze udoskonalenia.
2.Synteza flawonoidów
Flawonoidy są obszerną, liczącą około 7000 rodzajów grupą substancji chemicznych, syntetyzowanych przez rośliny.   Gromadzą się głównie w wakuolach komórek. Najwięcej tych substancji zawiera zewnętrzna tkanka (epiderma) liści, kwiatów i owoców.
Ze względu na istotny wpływ flawonoidów na zdrowie człowieka, zastosowania komercyjne oraz ich wpływ na wzrost i rozwój roślin, wyniki badań dotyczących flawonoidów mają dużą wartość zarówno poznawczą jak i aplikacyjną.
3.Uprawa kukurydzy w monokulturze
Przygotowanie roli pod kukurydzę jest  koszto i energochłonne i ma duży wpływ na efekty ekonomiczne całej uprawy. Stąd też prowadzone  badania poszukują efektywnych rozwiązań. Uproszczone technologie uprawy roli  w różny sposób wpływają na plonowanie kukurydzy oraz efektywność ekonomiczną -   w zależności  od stopnia  uproszczeń, częstotliwości stosowania w zmianowaniu kukurydzy, rodzaju i jakości sprzętu technicznego oraz warunków środowiskowych.
4.Chimery kur kluczem do produkcji ludzkich białek terapeutycznych
Produkcja ludzkich białek terapeutycznych /np. insuliny, hormonu wzrostu, interferonu – tzw. biofarmaceutyków/ jest jednym z kierunków biotechnologii zwierzęcej cieszących się szczególnym zainteresowaniem. Łączna wartość rynku biofarmaceutyków /obecnie produkowanych najczęściej z krwi ludzkiej/ szacowana jest na 4-5 mld USD.
5.Kariotyp koni użytkowanych w Polsce
Badania cytogenetyczne zwierząt gospodarskich w Polsce rozpoczęto w połowie lat siedemdziesiątych. W początkowym okresie  badaniami objęto bydło, owce i świnie a w dalszej kolejności konie.  Jak dotąd badaniami objęto tylko niewielką populację koni.
W wyniku przeprowadzonych analiz zdiagnozowano pojedyncze przypadki nieprawidłowości chromosomowych, w tym głównie aberracje dotyczące chromosomów płci. Zdiagnozowane wady kariotypu opisano jako przypadki kazuistyczne, wykryte w wyniku poszukiwania przyczyn niepłodności zwierząt, bądź widocznych wad rozwojowych.
6.Genealogia bydła
Kontrola pochodzenia zwierząt gospodarskich i prowadzenie wiarygodnych rodowodów jest konieczne przy wyborze odpowiednich reproduktorów oraz ocenie wartości hodowlanej. Dotychczasowy system oparty na badaniach grup krwi nie zawsze pozwala na jednoznaczne wskazanie pary rodzicielskiej. Wykorzystanie markerów mikrosatelitarnych DNA oraz zastosowanie automatycznej techniki analizy wielkości fragmentów DNA daje możliwość znacznie precyzyjniejszej kontroli pokrewieństwa.
7.Biologicznie czynne białka jaj
Białko jaja kurzego zawiera lizozym, cystatynę, konalbuminę , owomukoid i owoinhibitor. Są to substancje o właściwościach bakteriobójczych. Ze względu na znaczenie tych związków istotne jest określenie, czy przez zmianę warunków utrzymania i żywienia kur można dokonać modyfikacji składu chemicznego jaj tak, aby w większym niż dotychczas stopniu dostosować je do potrzeb konsumentów oraz przemysłu przetwórczego i farmakologicznego.
8.Aktywność przeciwutleniająca polifenoli
Celem prezentowanej pracy było zbadanie właściwości przeciwutleniających naturalnych kompleksów flawonoidowych otrzymanych z roślin stosowanych od dawna w medycynie ludowej. Analizowano skuteczność stabilizacji kwasów tłuszczowych w wybranych produktach spożywczych (maśle, majonezie, dressingu, kruchym cieście) przez preparaty polifenolowe.Przeprowadzono również badania właściwości przeciwutleniających metodami modelowania molekularnego (komputerowe przewidywanie aktywności cząsteczek) dla podstawowych składników preparatów flawonoidowych.
9.Otrzymywanie i modyfikacje kolagenu skór ryb
Kolagen jest białkiem włóknistym tkanki łącznej występującym w znacznej ilości w organizmach zwierzęcych. Spełnia  ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu ustroju. Dzięki swoim fizycznym i chemicznym właściwościom kolagen znajduje coraz większe zastosowanie do otrzymywania najróżnorodniejszych produktów w przemyśle żywnościowym  i skórzanym, a także kosmetycznym, biotechnologicznym,  farmaceutycznym, opakowaniowym i fotograficznym. Jest on też coraz powszechniej stosowany w medycynie.
10.Efektywność wielkoobszarowych przedsiębiorstw rolniczych
Efektem przemian ustrojowych w procesie przekształceń własnościowych było między innymi powstanie około 5-ciu tysięcy wielkoobszarowych przedsiębiorstw rolniczych. Jedną z pierwszych decyzji, jaką podejmowali ich nowi użytkownicy był wybór formy prawnej działalności gospodarczej. Spośród wszystkich form dostępnych w polskim prawie, w tej grupie podmiotów najpopularniejsze stały się: osoba fizyczna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka cywilna. Wszystkie te grupy różnią się między sobą pod względem podstawowych dwóch kategorii, które wynikają z:
11.Aktywizacja obszarów wiejskich
Głównym celem badań przeprowadzonych w latach 2000-2002 było poznanie lokalnych i regionalnych problemów rozwoju wiejskich obszarów w północnej i wschodniej Polsce, sformułowanie relacji przyczynowo-skutkowych oraz wskazanie zagrożeń i szans rozwoju w świetle standardów Unii Europejskiej. Szczególną uwagę zwrócono na poznanie lokalnych i regionalnych źródeł sukcesu i znalezienie sposobów ich wykorzystania w procesie tworzenia strategii rozwoju gmin.
12.Shigatoksyczne szczepy Escherichia Coli
Bakterie Escherichia coli należą do fizjologicznej mikroflory bytującej w przewodzie pokarmowym człowieka i zwierząt. Spełniają w nim szereg istotnych funkcji, np. wytwarzają witaminy z grupy B, warunkują homeostazę jelit, biorą udział w procesach trawiennych. Niektóre z tych drobnoustrojów mogą jednak posiadać różne czynniki patogenności a przez to stają się chorobotwórcze dla swojego gospodarza.
13.Tlenek azotu w luteolizie u krów
Tlenek azotu odgrywa bardzo ważną rolę w fizjologii i patologii ssaków. W układzie sercowo-naczyniowym hamuje agregację płytek krwi. Ponadto  pełni rolę neuroprzekaźnika w układzie nerwowym oraz reguluje aktywność układu  immunologicznego. Ponieważ naczynia krwionośne, układ nerwowy i immunologiczny są integralnymi częściami układu rozrodczego, tlenek azotu może być istotnym czynnikiem regulującym funkcje ciałka żółtego, gruczołu odpowiedzialnego za produkcję hormonu progesteronu.

Dziedzina 8 - Inżynieria Materiałowa i Technologie Materiałowe

1.Wzmocnione stopy żelazoniklu
Przedmiotem badań były stopy austenityczne Fe–Ni umacniane wydzieleniowo fazami międzymetalicznymi. Stopy te odznaczają się wysokimi własnościami mechanicznymi, w szczególności dobrą żaroodpornością i żarowytrzymałością, doskonałą odpornością korozyjną oraz są niemagnetyczne. Zakres temperatur, w którym te stopy mogą być stosowane rozciąga się od temperatury ciekłego helu (– 269°C) do temperatur w przedziale 540 ÷ 750°C.
2.Nanokrystaliczne materiały magnetycznie twarde
Materiały magnetycznie twarde Nd-Fe-B, opisane po raz pierwszy w 1984 roku, stanowią obecnie ponad 40% światowego rynku magnesów. Pomimo ich powszechnego stosowania wciąż trwają prace nad udoskonaleniem tych materiałów. W ostatnich latach badania zostały skoncentrowane na nanokrystalicznych magnesach Nd-Fe-B, a zwłaszcza tzw. nanokompozytach o strukturze będącej mieszaniną fazy magnetycznie twardej (Nd2Fe14B) i magnetycznie miękkiej (Fe).
3.Własności stopów Fe-Cu-Cr-Zr-Si-B
Celem projektu było zbadanie wpływu dodatków stopowych chromu i cyrkonu na właściwości magnetyczne, elektryczne i sprężyste w stopach amorficznych na bazie żelaza typu Fe74Cu1Cr3-xZrxSi13B9 (x=0,1,2,3), otrzymanych metodą szybkiego chłodzenia z fazy ciekłej. Dla porównania badano także stop podstawowy Fe78Si13B9 oraz Fe77Cu1Si13B9, a także tradycyjną stal krzemową. W wyniku przeprowadzonych badań opracowano technologię wytwarzania stopów nanokrystalicznych magnetycznie miękkich o dużej stabilności.
4.Syntetyczne żużle do oczyszczania miedzi
Przerób różnego rodzaju odpadów i surowców wtórnych zawierających miedź, w celu odzyskania tego metalu, prowadzi do pojawienia się w miedzi wielu rodzajów zanieczyszczeń. Część z nich może być usunięta w stosunkowo prosty sposób. Są jednak również takie zanieczyszczenia których usunięcie wymaga zastosowania specjalnych procedur. Są to arsen, antymon i ołów.
5.Kształtowanie własności warstw powierzchniowych tytanu
Tytan jak i jego stopy charakteryzują się bardzo dobrymi własnościami mechanicznymi i wysoką odpornością na korozję, zmęczenie, korozję naprężeniową, a ponadto mają prawie dwukrotnie mniejszą gęstość niż większość metalowych materiałów konstrukcyjnych, jak stopy miedzi, żelaza, niklu czy kobaltu. Jednak dwie ważne cechy - żaroodporność i odporność na zużycie tytanu i jego stopów nie są zadowalające i wymagały znalezienia środków poprawy tego stanu rzeczy.

Dziedzina 9 - Chemia, Technologia Chemiczna, Inżynieria Procesowa i Ochrona Środowiska


1.Wolne rodniki w glebie
W ramach projektu przebadano wpływ pochodzenia naturalnych substancji huminowych (torf, kompost, gleba, węgiel brunatny) na ich strukturę oraz zdolność oddziaływania tych substancji z metalami ciężkimi i innymi zanieczyszczeniami naturalnego środowiska. Szczególną uwagę zwrócono na wpływ zanieczyszczeń na strukturę i stężenie wolnych rodników w kwasach huminowych i fulwowych.
 
Dziedzina 12 - Górnictwo, Geodezja i Transport

1.Badanie źródła wstrząsów górniczych
To pierwsze zastosowanie w sejsmologii górniczej empirycznej funkcji Greena. W tej metodzie wpływ ośrodka i toru pomiarowego na fale wychodzące ze źródła eliminuje się przez zastosowanie słabszego zjawiska o mechanizmie podobnym do zjawiska badanego. W efekcie uzyskujemy funkcję zmian naprężeń w ognisku wstrząsu. Przestrzenny i czasowy rozkład parametrów tej funkcji pozwala wyznaczać kierunek rozrywu ośrodka, jego prędkość i długość.




BACK