ul. Wspólna 1/3
00-529 Warszawa 53

Przegląd EUREKA

Nr 4 (38) /2004

Spis treści:


Dziedzina 2 - Nauki Społeczne, Ekonomiczne i Prawne

1.    Kapitał ludzki a polityka fiskalna
System międzypokoleniowego finansowania edukacji z udziałem państwa oparty jest na idei solidarności międzypokoleniowej, zgodnie z którą pokolenie dzieci zaciąga w ramach systemu kredyt od pokolenia rodziców na sfinansowanie kosztów własnego kształcenia, a następnie w trakcie swojej dojrzałości zawodowej spłaca go, zasilając fundusz emerytalny poprzedników. Państwo w tym systemie pełni rolę gwaranta instytucjonalnego umowy, nadzorującego przepływ środków między pokoleniami. Nadzór ten realizuje poprzez przymus podatkowy, obciążając podatkami (w sposób zapewniający poprawne rozliczenie, tj. ekwiwalentność transferów międzypokoleniowych) dochody kolejnych pokoleń.
2.    Decyzje zespołowe a style przywództwa
Oczekiwania większości zatrudnionych wobec pracy sprowadzają się do dobrych relacji z kierownictwem i kolegami oraz stabilności zatrudnienia. Znacznie mniej pracowników poszukuje w pracy okazji do samorealizacji i udziału w podejmowaniu decyzji. Najmniej liczni są pracownicy nastawieni na osiągnięcia zawodowe. Poziom zaangażowania w pracę zależy od psychicznych kosztów uczestnictwa w organizacji. Najważniejszym czynnikiem zwiększającym koszt psychiczny jest źle dobrany sposób kierowania.
3.    Konsekwencje osiągania wieku emerytalnego
Proces starzenia się społeczeństw europejskich jest jednym z najbardziej widocznych i znaczących symptomów zmian demograficznych zachodzących obecnie na naszym kontynencie. Proces ten w Polsce jest wzmacniany przez przechodzenie w wiek emerytalny generacji silnie zaznaczonego powojennego wyżu demograficznego.

Dziedzina 4 - Nauki Biologiczne, Nauki o Ziemi i Ochrona Środowiska

1.    Warunki dyspersji zanieczyszczeń powietrza
Lokalna i i wieloskładnikowa sytuacja meteorologiczna była przedmiotem analiz i badań, których wyniki pozwoliły na określenie prawidłowości  i przy pomocy modelu statystycznego  prognozowanie kierunków zmian rozpraszania zanieczyszczeń powietrza w aglomeracji miejskiej.
2.    Model obiegu pierwiastków biogenicznych
Eutrofizacja wód powierzchniowych, w efekcie działalności człowieka, stanowi jeden z najważniejszych problemów ochrony środowiska we współczesnym świecie. W najszerszym ujęciu, eutrofizację definiuje się jako proces wzrostu żyzności zbiornika wodnego na skutek dostarczania substancji biogenicznych (przede wszystkim azotu i fosforu). Uważa się, że ładunki azotu i fosforu w zbiornikach wodnych strefy umiarkowanej wzrosły w ostatnim stuleciu wielokrotnie - najbardziej w okresie ostatniego półwiecza. Zjawisko to obserwowane jest także w odniesieniu do Zalewu Szczecińskiego, będącego głównym elementem estuarium Odry. Konsekwencją eutrofizacji są niepożądane zmiany, takie jak, np.: spadek przezroczystości wody, braki tlenu w strefie przydennej, zmiany składu gatunkowego flory i fauny, zakwity toksycznych gatunków glonów itp. Dlatego, eutrofizacja wód powierzchniowych postrzegana jest jako zjawisko negatywne i wymaga przeciwdziałania.

Dziedzina 8 - Inżynieria Materiałowa i Technologie Materiałowe

1.    Symulacja tłumienia wewnętrznego w kompozytach polimerowych
Omawiany projekt dotyczy bardzo specyficznych właściwości kompozytów polimerowych, praktycznie nie zauważalnych w innych materiałach. Chodzi o własności tłumiące kompozytów i laminatów, ich przewidywanie oraz wykorzystanie praktyczne. Podjęcie tych zagadnień stało możliwe dzięki rozwijanym od lat 70-ych XX wieku badaniom podstawowym w zakresie teorii wzmocnienia, laminowania i wytrzymałości kompozytów polimerowych. 
2.    Struktury optymalizujące magnetoopór
Istotą projektu było uzyskanie metodą wygrzewania i katodowego rozpylania hybrydowych warstw wielokrotnych typu metal ferromagnetyczny, metal niemagnetyczny -  wykazujących optymalny efekt gigantycznego magnetooporu (GMR) tzn. dużą czułość polową oraz dużą stabilność termiczną, pozwalającą na zastosowanie tych układów w czujnikach magnetycznych pól rozproszonych.
3.    Układ sterowania wybraną fazą procesu odlewania ciśnieniowego
Wytwarzanie odlewów o wysokich właściwościach mechanicznych metodą odlewania ciśnieniowego wymaga między innymi poprawnego przebiegu początkowej fazy pracy maszyny ciśnieniowej. Można to osiągnąć za pomocą komputerowego układu sterowania. Zadaniem układu jest takie podawanie ciekłego stopu, aby ilość powietrza zabierana do formy odlewniczej była możliwie mała. Wyniki badań umożliwiają sformułowanie wskazówek usprawniających pracę nowoczesnych maszyn odlewniczych, a także wskazówek modernizacyjnych dla maszyn starszych typów, których dużą liczbę stosuje się w krajowym odlewnictwie.
4.    Szkło wodne do mas formierskich
Uwodniony krzemian sodu (szkło wodne) jest bardzo złożonym związkiem chemicznym i pomimo badań prowadzonych od dziesięcioleci, nie do końca poznanym. Posiada on szereg cennych zalet, będąc tanim, nieorganicznym materiałem o bardzo małej toksyczności, stosowanym m.in. jako spoiwo mas formierskich do odlewów ze stopów żelaza. Podstawową wadą mas zestalonych tym spoiwem było  utrudnione usuwanie rdzeni z odlewów oraz gotowych odlewów z form.
5.    Guma jako modyfikator asfaltu
Zużyte opony samochodowe stanowią 80% wszystkich poeksploatacyjnych wyrobów gumowych a ok. 2% całkowitej ilości odpadów  komunalnych. Większość zużytych opon  jest składowana na wysypiskach, co stwarza zagrożenie pożarowe i ekologiczne. W krajach UE obowiązuje od roku 2004 zakaz składowania opon, a po roku 2006, również miału gumowego. Obecnie jednak tylko ok. 30% tego odpadu jest wykorzystywane do różnych celów.
6.    Wzmacnianie hydroksyapatytu
Ceramika hydroksyapatytowa jest przykładem tworzywa o wysokiej biozgodności i bioaktywności, zdolnego do stymulowania szybszego zrostu kostnego, jak również wytwarzania trwałego połączenia z tkanką kostną. Chemiczne i mineralogiczne podobieństwo hydroksyapatytu do składnika nieorganicznego kości i zębów, decyduje o jego powszechnym stosowaniu jako materiału implantacyjnego. Zastosowania ogranicza jednak nadmierna kruchość tego materiału.
7.    Żywice krzemoorganiczne w elastomerach
Celem pracy była synteza napełniaczy krzemoorganicznych in situ w wyniku reakcji zol-żel z zastosowaniem karbofunkcyjnych krzemianów o zróżnicowanej funkcyjności w środowiskach polarnych i niepolarnych elastomerów. Celem poznawczym było sprawdzenie w jaki sposób struktura i stopień usieciowania napełniacza krzemoorganicznego wpływają na właściwości elastomeru.
8.    Elastomery skrobiowe
W celu otrzymania gumy o dobrych właściwościach wytrzymałościowych dodaje się do mieszanek gumowych napełniacze wzmacniające takie jak sadza i krzemionka strącana. Ich działanie wzmacniające zależy od wielkości cząstek pierwotnych i struktury tworzonych przez nie aglomeratów oraz grup funkcyjnych obecnych na powierzchni cząstek napełniaczy. Podejmowane są również próby zastosowania napełniaczy organicznych. Najbardziej interesującym napełniaczem z tej grupy jest skrobia.
9.    Środki ognioochronne a zapalność drewna i materiałów drewnopochodnych
Obserwowany w ostatnich latach powrót do stosowania naturalnych, odnawialnych materiałów w otoczeniu człowieka sprawił, że wiele wyrobów produkowanych z syntetycznych polimerów chętnie jest zastępowanych materiałami lignocelulozowymi, do których zalicza się między innymi drewno i włókna naturalne oraz różnego rodzaju kompozyty na ich bazie, np. tworzywa drzewne. Materiały te posiadają wiele zalet, jednak jedną z ich podstawowych wad jest stosunkowo wysoka podatność na zapalenie.
Stosowanie środków ogniochronnych ma na celu obniżenie zapalności materiałów, redukcję szybkości spalania oraz ilości wydzielanego ciepła, ograniczenie ilości wydzielanych dymów oraz toksycznych produktów rozkładu termicznego i spalania, co w efekcie prowadzi do umożliwienia szybkiego zlokalizowania i ugaszenia ognia, a w przypadku jego rozprzestrzenienia daje dodatkowy czas na ewakuację ludzi i mienia.
10.    Hydrożele polimerowe w ceramice
Materiały ceramiki specjalnej - Al2O3, ZrO2, Si3N4, SiC oraz ich kompozyty wykazują wysoką wytrzymałość, odporność na ścieranie, działanie agresywnego środowiska i wysokiej temperatury. Jednakże, ich rozpowszechnienie w przemyśle ograniczają  wysokie koszty obróbki półfabrykatów o złożonych kształtach. Dlatego dąży się do opracowania nowych metod formowania, umożliwiających otrzymywanie półfabrykatów o kształcie maksymalnie zbliżonym do ostatecznego, co ograniczyłoby końcową, najbardziej kosztowną obróbkę mechaniczną.

Dziedzina 9 - Chemia, Technologia Chemiczna, Inżynieria Procesowa i Ochrona Środowiska

1.    Komunikacyjna teoria wiązania chemicznego
Fundamentalne dla chemii pojęcie struktury geometrycznej molekuł i stereo-izomerów nie jest definiowalne na poziomie mechaniki kwantowej. Kluczowy dla chemii teoretycznej jest więc taki opis fragmentów molekularnych (np. grup funkcyjnych), który zapewniłby maksymalną obiektywność definicji tych podukładów. Efektem prac wykonanych w ramach grantu jest stwierdzenie, że pojęcia i metody teorii informacji Fishera i Shannona stanowią dobrą podstawę takiej obiektywizacji pojęć chemicznych.
2.    Chemiczne zastosowania teorii informacji
Udowodniono, że gęstości elektronowe tzw. "atomów akcjonariuszy”, wprowadzonych przez Hirshfelda, jako intuicyjna analogia do operacji giełdowych, minimalizują odległość informacyjną (tzw. entropię krzyżową, zanik informacji, brakującą entropię) Kullbacka-Leiblera w stosunku do gęstości odpowiednich atomów izolowanych, wyznaczających tzw. promolekułę. Ten stosowany w krystalografii podział molekularnej gęstości elektronowej ma więc solidne oparcie teoretyczne w teorii informacji.
3.    Nowe chromo- i jonofory do czujników optycznych
Celem projektu była synteza nowych receptorów zawierających grupy chromo- i fluoroforowe, badanie ich zdolności do kompleksowania wybranych jonów oraz testy pod kątem późniejszego zastosowania do konstrukcji chemoczułych warstw sensorów optycznych o własnościach niespotykanych w innych systemach pomiarowych, umożliwiających budowę miniaturowych sond pomiarowych, np. dostosowanych do pomiarów in vivo.
4.    Związki kompleksowe w roztworach niewodnych
Przedmiotem projektu były badania trwałości oraz kinetyki tworzenia i rozpadu związków kompleksowych w roztworach niewodnych, czyli rozpuszczalnikach organicznych o niskiej przenikalności elektrycznej, wykazujących minimalną mieszalność z wodą. Wymagało to opracowania specyficznych metod badania przemian związków kompleksowych w takim środowisku. Wyniki okazały się przydatne do budowy nowych typów elektrod jonoselektywnych.
5.    Nowa generacja pianek poliuretanowych
Konieczność ograniczenia zużycia energii jest przyczyną poszukiwań nowych oraz modyfikacji istniejących materiałów termoizolacyjnych. Do produktów charakteryzujących się najniższym współczynnikiem przewodzenia ciepła należą sztywne pianki poliuretanowe, powszechnie stosowane również w Polsce. Wyeliminowanie szkodliwych dla środowiska związków (freonów) spowodowało potrzebę zmian w recepturach systemów piankowych, a w konsekwencji w przebiegu procesu spieniania poliuretanów i właściwościach produktów.
 



BACK