ul. Wspólna 1/3
00-529 Warszawa 53

Przegląd EUREKA

Nr 5 (39) /2004

Spis treści:


Dziedzina 1 NAUKI HUMANISTYCZNE

1.    Przemoc w języku mediów
Przemoc w języku mediów - rozumiana jest jako celowe działanie nadawcy wbrew woli, a zwykle również wiedzy odbiorcy, dla osiągnięcia założonego przez nadawcę celu.
2.    Przysłówki polisegmentalne
Z języka potocznego znamy dobrze takie wyrażenia, jak: na gapę (jechać), na chybcika (robić coś), na chybił trafił (wybierać odpowiedzi). Choć składają się z dwóch lub kilku wyrazów, to jednak funkcjonują jako znaczeniowo niepodzielne jednostki i powinny być rejestrowane jako osobne hasła lub przynajmniej podhasła słownikowe. Tak jak przysłówki wyrażenia te odpowiadają na pytanie „jak” (ewentualnie „kiedy” lub „gdzie”) oraz określają czasowniki; są to więc szczególne przysłówki, które można nazywać frazeologicznymi albo polisegmentalnymi. Autorowi przyświecało przekonanie o potrzebie wzmacniania tego nurtu badań językoznawczych, który zmierza do integracji opisu złożonych jednostek leksykalnych (frazeologizmów) z systemem gramatycznym ujmującym wyrazy w części mowy.
3.    Zaburzenia widzenia a poczucie jakości życia
Zrealizowany projekt badawczy  z pogranicza psychologii i medycyny, obejmował ocenę psychologicznego funkcjonowania osób z zaburzeniami widzenia, pod kątem poczucia jakości życia  rozumianego jako „postrzeganie przez jednostkę swojej pozycji w życiu w kontekście systemów wartości i kultury, w których żyje oraz w odniesieniu do jej celów, oczekiwań, standardów i zainteresowań”.
4.    Polsko-Brytyjska współpraca służb wywiadowczych
Podjęte polsko-brytyjskie badania historyczne i archiwalne, zmierzały do udokumentowania działalności polskiego wywiadu (Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza oraz Armii Krajowej) przeciwko Niemcom i ich sojusznikom podczas II wojny światowej oraz polsko-brytyjskiej współpracy wywiadowczej w latach 1939-1945. Badania miały ukazać wkład wywiadu polskiego w zwycięstwo wojenne aliantów. Realizację tych zadań powierzono Polsko–Brytyjskiej Komisji Historycznej, której polska część została powołana na mocy Zarządzenia Prezesa Rady Ministrów RP nr 5 z dnia 15 XI 2000 r. Jednostką realizującą projekt – w okresie od 1 III 2001 r. do 28 II 2003 r. – była Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych.

Dziedzina 2 - Nauki społeczne, ekonomiczne i prawne

1.    Kryteria ekologiczne w transakcjach finansowych
Głównym celem projektu była analiza wpływu problematyki ochrony środowiska na ofertę i funkcjonowanie komercyjnych instytucji finansowych -  banków i towarzystw funduszy inwestycyjnych. Zbadano możliwości wykorzystania instytucji, instrumentów i mechanizmów rynku finansowego w procesie finansowania ochrony środowiska naturalnego.

Dziedzina 4 - Nauki biologiczne, nauki o Ziemi i ochrona środowiska

1.    Rozpraszanie zanieczyszczeń w Krakowie
Celem projektu była ocena meteorologicznych warunków rozpraszania zanieczyszczeń powietrza w Krakowie. Przeanalizowano zmiany dwóch kompleksowych charakterystyk warunków rozpraszania zanieczyszczeń – stanu równowagi atmosfery i głębokości przyziemnej warstwy mieszania. Do ich określenia wykorzystano wyniki sondażu akustycznego prowadzonego od 1980 roku w Zakładzie Teledetekcji IMiGW w Krakowie.
2.    Satelitarne obrazy zachmurzenia
Opracowanie nowoczesnego i skutecznego systemu obiektywnego przetwarzania, analizy i klasyfikacji satelitarnych obrazów zachmurzenia w zastosowaniu do meteorologii jest w centrum zainteresowań wielu laboratoriów naukowych na świecie. Dane  dostarczane przez systemy satelitarne są obecnie bardzo ważnym, a często niezastąpionym, źródłem informacji nie tylko dla meteorologów pracujących w operacyjnej służbie, ale także  dla naukowców zmierzających do coraz lepszego zrozumienia zjawisk zachodzących w atmosferze.

Dziedzina 8 - Inżynieria materiałowa i technologie materiałowe

1.    Wulkanizacja kauczuku
W technologii gumy podstawowe znaczenie ma proces wulkanizacji, w wyniku którego z plastycznego kauczuku uzyskuje się elastyczną gumę -elastomer- lub twardy –ebonit-. W procesie wulkanizacji w wyniku działania specjalnie dobranych substancji chemicznych, stanowiących tzw. zespół sieciujący, zachodzi reakcja chemiczna zwana usieciowaniem kauczuku lub mieszniny kauczuków- polegająca na przestrzennym łączeniu makrocząsteczek wiązaniami poprzecznymi. W powszechnie stosowanej w przemyśle gumowym wulkanizacji mieszanek zawierających kauczuki dienowe, zespołem sieciującym jest:  siarka, przyspieszacz wulkanizacji oraz aktywatory: tlenek cynku i kwas stearynowy.

2.    Degradacja biopolimerów
Biodegradowalne materiały polimerowe są proekologiczną alternatywą dla tworzyw sztucznych. Naturalne polimery, które występują w przyrodzie lub powstają w wyniku modyfikacji z naturalnych surowców są tzw. biomieszaninami. Wykazują one lepsze właściwości mechaniczne niż czyste biopolimery i znajdują przez to szerokie zastosowanie. Celem badań było określenie struktury, stabilności oraz możliwości zastosowania biomieszanin zawierających pochodne chityny – chitozan i dibutyrylochitynę.

Dziedzina 9 - Chemia, technologia chemiczna oraz inżynieria procesowa i ochrona środowiska

1.    Bionieorganiczne kompleksy metali przejściowych
Żelazo, cynk, miedź, nikiel i kobalt pełnią ważną rolę w funkcjonowaniu organizmów żywych, współtworząc centra aktywne wielu ważnych biologicznie substancji. W organizmach występuje jednak wiele innych związków chemicznych, z których budowy wynika, że one również powinny wiązać się z tymi metalami. Jednym z takich związków jest kwas 4-imidazolooctowy, wykryty m. in. w mózgu. Sprawdzenie jakie połączenia może on tworzyć z jonami wymienionych metali, to główny cel przeprowadzonych badań.
2.    Bańki w roztworach substancji powierzchniowo aktywnych
Substancja powierzchniowo aktywna (SPA) adsorbując się na granicy międzyfazowej modyfikuje jej własności i umożliwia szereg procesów np. mycie, czyszczenie, flotacja, flokulacja, pozyskiwanie ropy naftowej, produkcja farmaceutyków i środków higieny, frakcjonowanie pianowe itp. We wszystkich tych przypadkach mamy do czynienia z tworzeniem się baniek, jednak dotąd nie istnieje ogólna teoria opisująca ruch baniek w cieczach.
3.    Wpływ emulsji olejowych na białka hemowe
Mikroemulsje typu woda w oleju (micele odwrotne) to trwałe termodynamicznie roztwory, utworzone dzięki obecności odpowiednio dobranego surfaktantu. Okazuje się, że rozpuszczone w nich enzymy wykazują niekiedy zwiększoną aktywność. Ponadto, mikroemulsje umożliwiają reakcje enzymów hydrofilowych z hydrofobowymi substratami. Mogą być one stosowane jako mikroreaktory chemiczne lub do kontrolowanego dostarczania leków.
4.    Rozpuszczalniki podandowe
Podandy, czyli związki makrocykliczne o budowie przypominającej strukturę glikoli polietylenowych, mogą być stosowane jako rozpuszczalniki. Otrzymuje się w ten sposób nowy typ medium reakcyjnego charakteryzującego się możliwością tworzenia trwałych kompleksów z jonami metali alkalicznych, cząsteczkami obojętnymi lub anionami. W kompleksach tych kation otoczony jest pierścieniem eteru lub łańcucha alkilowego zawierającego heteroatomy tlenu, azotu, czy siarki.
5.    Receptory molekularne cząstek chiralnych
Chemia supramolekularna to dziedzina obejmująca rozpoznanie molekularne, samoorganizację supramolekularną, biomimetykę i ostatnio nanotechnologię. Podstawą rozpoznania molekularnego są receptory molekularne, bazujące na architekturze kaliks[4]rezorcynarenów - cyklicznych oligomerów rezorcyny i aldehydów alifatycznych. Umożliwiają one rozpoznawanie aminokwasów, węglowodanów oraz anionów i kationów, zarówno organicznych jak i nieorganicznych.
6.    Komputerowa symulacja dyfuzji i rekombinacji jonów
Wolne elektrony oraz jony powstające wskutek działania promieniowania na ciała stałe, ciecze lub gazy, poruszają się ruchem chaotycznym, określanym mianem dyfuzyjnego. Równocześnie cząstki o przeciwnym znaku przyciągają się wzajemnie i łączą, ulegając tzw. rekombinacji. Powyższe procesy, zachodzą w miliardowych częściach sekundy i decydują o przebiegu reakcji chemicznych w napromieniowanym układzie. Zrozumienie tych zjawisk jest więc niezbędne dla szeregu zastosowañ praktycznych.
7.    Układy zdyspergowane
Ostatnio rośnie zainteresowanie wykorzystaniem pola magnetycznego do zapobiegania tworzenia się kamienia kotłowego i oczyszczania wód. Jednakże, dotychczas mechanizm tego zjawiska nie jest dobrze poznany, tym bardziej, że często stwierdza się obecność efektów magnetycznych nawet po upływie kilkudziesięciu godzin od wyłączenia pola. Z kolei, szereg autorów kwestionuje istnienie jakichkolwiek efektów w ogóle.
8.    Ekologiczne fototechnologie
Rosnąca produkcja tworzyw sztucznych prowadzi do wzrostu ilości śmieci zalegających na wysypiskach. Jedną z metod zmniejszenia masy odpadów jest wprowadzenie do produkcji opakowań polimerów degradowalnych, o skróconym czasie życia. Ponieważ stosowane obecnie polimery tylko w niewielkim stopniu ulegają czynnikom naturalnym (światło słoneczne, tlen, ozon, mikroorganizmy, zmienna temperatura), celowa jest taka ich modyfikacja, która przyczyni się do zwiększenia ich podatności na rozkład.
9.    Hiperporowate katalizatory i adsorbenty
Od lat na rynku dostępne są materiały tlenkowe zwane kserożelami (np. żele krzemionkowe i glino-krzemionkowe) o bardzo rozwiniętych powierzchniach, rzędu setek m2/g, których pory pozwalają na swobodne przemieszczenie się w ich wnętrzu małych cząstek (np. gazów), ale blokują ruch cząstek o większych rozmiarach. W projekcie opracowano prosty sposób otrzymywania żeli tlenkowych o znacząco większych porach od żeli dostępnych  na rynku, przy zachowaniu podobnego stopnia rozwinięcia powierzchni.
10.    Katalizatory reakcji utleniania
Katalizatory - związki chemiczne, których rola polega na zwiększeniu szybkości reakcji stanowią przedmiot intensywnych badań dyktowanych względami ekonomicznymi i koniecznością ochrony środowiska. Dzisiaj około 90% produkcji przemysłu chemicznego opiera się na wykorzystaniu zjawiska katalizy. Selektywność procesu waha się pomiędzy 70 a 80%, a w najkorzystniejszych przypadkach – 95%, ale nie osiąga jeszcze selektywności stuprocentowej, jaką wykazują enzymy - białka o właściwościach katalitycznych.
11.    Katalizatory do spalania paliw gazowych
Zastąpienie płomieniowego spalania metanu (temperatura 1200oC) spalaniem katalitycznym (temperatura 500¸800oC) znacznie zmniejsza ilości zanieczyszczeń w spalinach (CO, NOx, HC) przy zachowaniu wysokiej sprawności energetycznej procesu. Jednak mimo ponad 30 lat badań wciąż nie znaleziono katalizatora nadającego się do praktycznego zastosowania, który wykazywałby nie tylko wysoką aktywność i odporność na zatrucia, ale też charakteryzował się wysoką odpornością termiczną i dobrą stabilnością pracy w obecności tlenu i pary wodnej.
12.    Heterogeniczne katalizatory metalocenowe
Ponad 50% światowej produkcji tworzyw sztucznych stanowią polietylen (PE) i polipropylen (PP). Ogromne zapotrzebowanie na te polimery wynika z ich ekologicznej obojętności i bardzo dobrych właściwości użytkowych. Postęp w technologiach produkcji tych poliolefin, zależny przede wszystkim od rozwoju odpowiednich katalizatorów. Aktualnie wykorzystuje się katalizatory tytanowo-glinowe IV generacji. Pod koniec XX wieku odkryto katalizatory kolejnej generacji oparte na związkach metalocenowych.
13.    Jak eliminować bakterie i parazyty ze ścieków miejskich
Stosowane w ostatnich latach wysokoefektywne oczyszczanie ścieków w wielofazowych reaktorach biologicznych, zawierających charakterystyczne zespoły mikroorganizmów („osad czynny”), umożliwia w pełni skuteczne usuwanie zanieczyszczeń chemicznych, natomiast mało zbadana jest efektywność eliminacji zanieczyszczeń bakteriologicznych (bakterie chorobotwórcze) oraz parazytologicznych (jaja pasożytów przewodu pokarmowego).
14.    Transport i przemiany dioksyn w osadach ściekowych i glebie
Polichlorowane dibenzo-p-dioksyny i dibenzofurany (PCDD/Fs), potocznie zwane dioksynami to 210 pochodnych (kongenerów) dibenzodioksyny i dibenzofuranu. Celem badań było rozpoznanie mechanizmów przemian i przemieszczania PCDD/Fs, w środowisku wodnym i glebowym, ze szczególnym uwzględnieniem przemian w ściekach bytowych i osadach ściekowych, występujących w typowej komunalnej oczyszczalni biologiczno-mechanicznej. Zbadano też możliwości przenikania dioksyn do gleby wskutek gospodarczego wykorzystywania osadów ściekowych.





BACK