ul. Wspólna 1/3
00-529 Warszawa 53

Komunikat Nr 3
Przewodniczącego Komisji Wyborczej
do przeprowadzenia wyborów do zespołów Komitetu Badań Naukowych
z dnia 2 marca 2004 r.



I.
Na swoim drugim posiedzeniu 17 lutego br. Komisja Wyborcza ustaliła wyniki pierwszego etapu wyborów – w postaci list kandydatów do każdego z 12 zespołów Komitetu Badań Naukowych. Te listy zostały opublikowane w piątek, 20 lutego br., na stronie internetowej MNiI („Komunikat Przewodniczącego Komisji Wyborczej do przeprowadzenia wyborów do zespołów Komitetu Badań Naukowych piątej kadencji”).

W następnych dniach wpłynęło do Komisji Wyborczej 7 odwołań dotyczących nieuwzględnienia na listach kandydatów osób, które uzyskały znaczące liczby zgłoszeń. W sześciu przypadkach osoby te wypełniły nieprawidłowo karty zgłoszenia kandydatów, czego skutkiem była utrata biernego prawa wyborczego (przy zachowaniu prawa czynnego). W jednym przypadku karta nie dotarła do Ośrodka Przetwarzania Informacji, który wykonuje czynności administracyjno-techniczne niezbędne dla przeprowadzenia wyborów.

II.
Wszystkie przypadki nieprawidłowych zgłoszeń dokonanych przez odwołujące się osoby dotyczyły pola (rubryki) w dziale 1 karty zgłoszenia kandydatów, gdzie osoba zamierzająca kandydować powinna wpisać symbol reprezentowanej przez siebie dyscypliny naukowej, kierując się przyjętą przez KBN listą tych dyscyplin. Powinność ta jest zapisana bezpośrednio:
Potrzeba wskazania przez osobę zamierzającą kandydować reprezentowanej przez nią dyscypliny naukowej wynika także bezpośrednio z ustawy o Komitecie Badań Naukowych:
Oznacza to, że brak wskazania dyscypliny naukowej reprezentowanej przez osobę zamierzającą kandydować, wybranej spośród dyscyplin wymienionych w przytoczonej uchwale KBN, albo wskazanie więcej niż jednej dyscypliny, uniemożliwia ustalenie wyniku wyborów dla tej kandydatury.

III.
Odwołania związane z nieprawidłowo wypełnionymi kartami były uzasadniane głównie następującymi opiniami lub stwierdzeniami:
  1. Niewystarczająco jasna jest instrukcja wypełnienia karty zgłoszenia kandydatów: w kwestionowanym punkcie 3 instrukcji zabrakło stwierdzenia, że brak symbolu dyscypliny nauki uniemożliwia kandydowanie do zespołu KBN, podczas gdy tego rodzaju stwierdzenia znajdują się w punktach 7 i 9 (punkty 7 i 9 dotyczą oświadczeń o zgodzie na kandydowanie do określonego zespołu KBN oraz o pełnieniu lub niepełnieniu określonych funkcji kierowniczych).
  2. Celem wyborów jest wyłonienie osób z jak największym poparciem odpowiednich środowisk naukowych. Braki formalne karty zgłoszenia kandydatów nie mogą eliminować kandydatów, których poparła znaczna liczba wyborców.
  3. Wśród dyscyplin wymienionych w uchwale Nr 36/2003 KBN nie ma dyscypliny, która odpowiada specjalności kandydata, albo – jego zdaniem – reprezentuje on więcej niż jedną dyscyplinę.

IV.
Po zapoznaniu się z odwołaniami, opiniami zainteresowanych członków KBN i szeregu innych uczonych, a także opiniami prawników, przewodniczący Komisji Wyborczej podjął następujące czynności:
  1. Zobowiązanie OPI do:
    1. analizy wszystkich kart nadesłanych przez osoby, które wyraziły wolę kandydowania, które otrzymały co najmniej jedno zgłoszenie, a których bierne prawo wyborcze nie mogło być wykonane wyłącznie z powodu nieprawidłowo wskazanej dyscypliny nauki w dziale 1 karty zgłoszenia kandydatów,
    2. wybrania spośród tych kart takich, których nadawcy (potencjalni kandydaci) otrzymali wystarczającą liczbę zgłoszeń, aby w przypadku prawidłowego wypełnienia karty mogli mieć szansę wejścia na listę kandydatów,
    3. zasięgnięcia od nadawców kart (wybranych zgodnie z punktem b) informacji, jaką dyscyplinę nauki wskazują w celu ewentualnego, ponownego, poprawnego zgłoszenia swojej kandydatury,
    4. przygotowania nowego wariantu list kandydatów, który uwzględniałby ponowione, poprawne zgłoszenia osób, o których mowa w punkcie b.
  2. Zwołanie trzeciego posiedzenia Komisji Wyborczej na dzień 25 lutego br. – w celu rozpatrzenia odwołań po pierwszym etapie wyborów.
  3. Zapoznanie Komisji Wyborczej, obradującej przy obecności 7 jej członków, z następującymi informacjami:
    1. liczba kart, o których mowa w punkcie 1a, wynosi 206 na ogólną liczbę 9477 kart z deklaracją woli kandydowania (ogółem wpłynęło do OPI 36548 wszystkich kart),
    2. liczba kart, o których mowa w punkcie 1b wynosi 45
    3. liczba osób, od których uzyskano niezbędne informacje, zgodnie z punktem 1c, wynosi 44, (nie skontaktowano się z jedną osobą przebywającą w Ameryce Południowej),
    4. liczba osób, które weszłyby na listy kandydatów w przypadku przyjęcia wariantu wg punktu 1d, wynosi 24, przy czym jedna z tych osób nie wyraziła woli kandydowania po stwierdzeniu, że nieprawidłowo wypełniła kartę zgłoszenia,
    5. opinia prawna o możliwości i potrzebie uwzględnienia protestów wyborczych (w skrócie):
      • Komisja może uwzględnić odwołania i dokonać odpowiedniej reasumpcji postanowienia z 17 lutego br. jeżeli uzna, że istnieją wady dokumentów wyborczych, a w szczególności instrukcji wyborczej, usprawiedliwiające błędne wypełnienie karty zgłoszenia kandydatów,
      • uwzględnienie odwołań byłoby możliwe tylko wówczas, gdy odpowiednia decyzja Komisji Wyborczej dotyczyłaby wszystkich wyborców, którzy złożyli karty z takimi samymi uchybieniami,
      • Komisja nie może uznać odwołania wynikającego z braku w OPI karty zgłoszenia kandydatów (ryzyko nieskutecznego przekazania karty spoczywa na zgłaszającym),
      • z formalno-prawnego punktu widzenia zawarta w dokumentach wyborczych informacja o warunkach prawidłowego zgłoszenia kandydatów jest wystarczająca,
      • ustawowe zasady tworzenia list kandydatów powodują, że wprowadzenie nowych osób na te listy oznacza usunięcie z nich wcześniej ustalonych, ale mniej licznie zgłoszonych kandydatów,
      • uwzględnienie odwołań i ustalenie nowych list kandydatów można uznać za formalnie dopuszczalne działanie Komisji, które jednak może wywołać protesty wyborcze zwłaszcza tych osób, które prawidłowo wypełniły karty zgłoszenia kandydatów i znalazły się na ogłoszonych 20 lutego br. listach kandydatów, a następnie zostały z nich usunięte.

V.
Komisja jednomyślnie odrzuciła zarzut niedostatecznej lub mylącej informacji zawartej w dokumentach wyborczych i dotyczącej warunków zgłoszenia kandydatury w wyborach do zespołów KBN.
Komisja uznała zarazem, że wobec faktu wystąpienia 206 przypadków błędnego wskazania dyscypliny uprawianej przez zamierzającego kandydować wyborcę (patrz punkt IV.1.a), zachodzą okoliczności mogące mieć znaczny wpływ na wyniki wyborów. Te okoliczności mogą uzasadnić ewentualną decyzję o reasumpcji głosowania.
Przed podjęciem takiej decyzji Komisja postanowiła przeanalizować wszystkie 23 karty zgłoszenia kandydatów wyselekcjonowane zgodnie z punktem IV.3.d. Oryginały tych kart zostały Komisji przedstawione.

W wyniku szczegółowej dyskusji Komisja Wyborcza postanowiła rozpatrzyć trzy warianty możliwych decyzji:
  1. Komisja nie zmienia swojego postanowienia z dnia 17 lutego br.
  2. Komisja dokonuje reasumpcji postanowienia z 17 lutego br. biorąc pod uwagę jedynie te spośród 23 kart zgłoszenia kandydatów, w których dyscyplina nauki nie została wprawdzie wpisana do rubryki w punkcie 1, ale została wpisana do przynajmniej jednej odpowiedniej rubryki w punktach 2 i 4 (w tych rubrykach wymagane jest tylko oznaczenie zespołu). Komisja przyjmuje, że taki wpis jednoznacznie określa dyscyplinę reprezentowaną przez osobę zgłaszającą swoją kandydaturę, a zatem – w oparciu o regulamin wyborów – pozwala uznać zgłoszenie za ważne.
    Wśród 23 branych pod uwagę zgłoszeń znaleziono 4 spełniające powyższy warunek.
  3. Komisja dokonuje reasumpcji postanowienia z 17 lutego br. uwzględniając wszystkie 23 brane pod uwagę karty zgłoszenia kandydatów, przy czym 19 z tych zgłoszeń będzie można uznać za ważne po uzupełnieniu kart o informacje dotyczące reprezentowanej przez zainteresowane osoby dyscypliny naukowej.
Po dwóch głosowaniach indykatywnych, które nie przyniosły zgodności stanowisk, w głosowaniu trzecim, wiążącym, Komisja uchwaliła reasumpcję głosowania z 17 lutego br. i większością 6 głosów (jest to również bezwzględna większość pełnego składu 11-osobowej Komisji) przyjęła wariant 2 decyzji. Na tej podstawie Komisja ustaliła nowe listy kandydatów do następujących czterech zespołów KBN:
H-2, P-3, P-5, T-12.
W każdym z wymienionych zespołów na listę kandydatów weszła jedna nowa osoba, zastępując inną osobę, która w tej samej dyscyplinie naukowej uzyskała mniej głosów. Poniżej umieszczone są ostateczne listy kandydatów, ustalone decyzją Komisji Wyborczej z dnia 25 lutego 2004 r.

Komisja wyraziła ubolewanie wobec wszystkich osób uczestniczących w wyborach, które zamierzały kandydować, których kandydatury poparła znacząca liczba wyborców, a które nie spełniły warunków koniecznych dla uznania ważności ich biernego prawa wyborczego.




Jako Przewodniczący Komisji Wyborczej pragnę ze swej strony ustosunkować się do jednej - spośród wymienionych w punkcie IV - opinii uzasadniającej odwołania od wyników pierwszego etapu wyborów do zespołów KBN piątej kadencji. Jest to opinia o niewystarczającej spójności objaśnień zapisanych w instrukcji wyborczej. Gdyby przy omówieniu każdego punktu i każdej rubryki karty zgłoszenia kandydatów dopisano, że nieprawidłowy wpis lub brak wpisu w tym miejscu pociąga za sobą określone konsekwencje, zapewne błędów byłoby mniej. Tymczasem w instrukcji na odwrocie karty takie ostrzeżenie umieszczono tylko w dwóch ostatnich punktach (4 i 5), co – jak można przeczytać w uzasadnieniu jednego z odwołań – usprawiedliwia nieprawidłowe wypełnienie pozostałych punktów.
Otóż te dwa ostatnie punkty są jedynymi, które zawierają dobrowolne, a nie obowiązkowe oświadczenia osoby wypełniającej kartę. Dlatego ostrzega się w instrukcji, że zlekceważenie tych punktów wprawdzie nie odbiera czynnego prawa wyborczego (prawa zgłoszenia kandydatów), ale może pozbawić prawa biernego – prawa do kandydowania. Do wszystkich innych punktów i rubryk stosuje się ogólną i obowiązującą zasadę prawidłowego (zgodnego z przepisami) wypełnienia, o czym mowa zarówno w instrukcji wyborczej, jak i w regulaminie wyborów.
Trzeba dodać, że jedynymi dokumentami, na które można się skutecznie powołać domagając się np. unieważnienia ustaleń Komisji Wyborczej, są akty prawne – ustawa o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Przewodniczącego KBN w sprawie regulaminu wyborów do zespołów KBN. Fakt, że w regulaminie znajduje się wymóg wskazania symbolu dyscypliny naukowej bez określenia miejsca tego wskazania na karcie zgłoszenia kandydatów, pozwolił Komisji uznać za ważne cztery karty, na których ten wymóg spełniono, chociaż nie w tym miejscu, gdzie należało.
Bardzo przykra, a w niektórych przypadkach dramatyczna jest dla zainteresowanej osoby utrata biernego prawa wyborczego – zwłaszcza gdy ta osoba cieszy się szerokim poparciem jej środowiska naukowego. Właśnie takie zdarzenia spowodowały, że odpowiednie akty prawne i inne dokumenty wyborcze zostały starannie i krytycznie przeczytane w zainteresowanych kręgach. Wszelkie płynące stąd uwagi i propozycje przyczynią się, jak sądzę, do powstania lepszych (to zawsze możliwe) regulacji i instrukcji w przyszłości.

W mojej ocenie, Komisja Wyborcza uczyniła wszystko, aby nie pominąć żadnego argumentu przemawiającego za przywróceniem biernego prawa wyborczego odwołujących się osób. Podjęte postanowienie jest decyzją mieszczącą się w granicach zakreślonych przez prawo.
Ośrodek Przetwarzania Informacji dokonał wielkiego wysiłku, aby w bardzo krótkim czasie dostarczyć Komisji informacji niezbędnych dla rzetelnego rozpatrzenia tej trudnej sprawy.



Przewodniczący Komisji Wyborczej

dr Jan Krzysztof Frąckowiak



Ostatnia modyfikacja: 2 marca 2004 r.



BACK